Sunday, August 19, 2018

Нутгийн наадам

Уламжлалт бичлэг.

8 сард Японы ихэнх нутгаар наадам болно оо. Улсын наадам гэж байхгүй, аймгуудын, сумдын наадам л болно.

Тухайн орон нутагт онцолж, өвлөн хадгалж ирсэн бүжиг гэж байна. Түүнийгээ албан байгууллагууд нь баг гаргаж бэлдээд, тодорхой хэсэг замын хөдөлгөөнийг хааж байгаад л бүжээд тойрно.

Мужийн захирагч манайхаар бол аймгийн засаг дарга бас бүжнэ. Тамгын газрынхаа багийг толгойлоод. Ингэхдээ дуустал нь бүжигхгүй л дээ. Эхний нээлтийн үеэр бүжээд, мужийнхаа ганц нэг иргэдтэй гар барина, харин ихэнх иргэддээ мэхийн мэндлэнэ.

Хотын дарга бас бүжнэ. Гэснээс эндхийн дарга цэрэг ихэнх нь гуалиг шд. Гүзээгүй, хөнгөн шингэн, байнга Дүүриймаадаастай. Ажлын байрандаа бол нэг их инээмсэглээд гүйгээд байхгүй л дээ. Төв царайтай, ажилчид албан хаагчид нь сүрдээстэй. Гэхдээ худлаа долигонож сүрдэхгүй, хүндэлж сүрдэнэ.Учир нь ажилдаа сайн хүмүүс л дарга болж дэвшдэг тул. Мэдээж энэ олон хүнд арай өөр аргаар дарга, сургуулийн захирал болчихсон хүн байна...
Мужийн тамгын газрынхны ижилсдэг бүжгийн кимоно. Би олоон жилийн өмнө бас энэ кимоног өмсөөд бүжиж л явлаа. Залуу халуун насны минь сайхан дурсамжуудын минь нэг.
Ийм шүхэр барин бүждэг. Нэр нь шяншян бүжиг. Нетээс хайхаар гараад ирнэ дээ.Өнгөрдөг жил ч бас энэ тухай бичиж байсан байх. Энэ удаад алгасана аа.
Бага зулзага аавтайгаа уул хад руугаа явчихсан. Том зулзага найзтайгаа наадам үзнэ гээд яваагүй, би ажилтай тул яваагүй гэр зуур. Блогоо бичээд л сууж байна, оройн цагаар. Хоол унд гэхгүй, санаа амар. Хи хи.

Бүжсэний маргааш өдрийн орой буудлага болно. Энэ наадмын оргил хэсэг. Бага зулзага, хань ижил харьж ирсэн, бид хамтдаа буудлагаа дуу алдан дуу алдан үзэв. Орос агаатайгаа хамт.Өнгөрдөг жил мөн цугтаа үзсэн юм билээ. Ирэх жил бас л хамтдаа шүү гэж шар айраг тулгав.
Бороо бага зэрэг шивэрснийг эс тооцвол, сайхан байлаа. Буудлагын хэлбэр дүрс нь жилээс жилд арвижаад байгаа. 
Сайн харвал зүрхэн хэлбэртэй байгаа биз?

За ингээд зуны амралтын оргил өдрүүд өндөрлөж, зуны даалгавраа дууссан уу? Хичээлийн хоёр дахь хагасын бэлтгэл энэ тэр гээд ажил ундарна.

Ном сурах бичиг, дүрэмт хувцас энэ тэр нь бэлэн, мөнгө нь л байж байвал бичгийн хэрэгсэл нь элбэг дэлбэг болохоор ядаад байх зүйлгүй л дээ. Түгжрэхгүй бас. Хэ хэ.

Гол нь одоо багатайгаа тулж ажиллах, даалгаврыг нь хажууд нь харж байгаад хийлгэх л үлдлээ дээ. Зулзагатаа болон өөртөө амжилт хүсэв...

Saturday, August 18, 2018

Далай

Өнгөрдөг жилийн зун бид далай явж амжаагүй юм. Уул хадаар зугаалаад. Тэгсэн энэ жил уул хадаараа ч зугаалж амжилгүй, ус далайгаар ч зугаалж амжилгүй үуныг үдчих гээд болдоггүй.

Тэгээд бага зулзагтаа "энэ жил заавал дагуулж явна" гээд амлачихсан чинь аюул болохоо шахав.

-Далай дагуулж явна гэсэн яасан бэ? Ингэсээр байтал зуны амралт дууслаа. Хэлсэн амлалтаа биелүүлэхгүй бол худалч болно, худлаа ярих чинь хулгайч болохын эхлэл бла бла.

Ээ бурхан минь, хулгайч болохоосоо өмнө ам мөчид дагуулж явлаа. Бөөн баяр. Бөөн хүн. Далайгүй мужуудаас бас их хүн ирж шумбах юм аа.

Үдээс өмнө очсон бидний хоёр гэр бүл 4 цаг хүртэл далайн эрэг дээр өнжлөө. Хэдэн хүүхдийн нар гарч байна аа. Өлсөхөө ч мэдэхгүй, уснаас гаралгүй өнжив.

Үүлэрхэг гэж байсан чинь нар шараад, түлэгдээд, харласан хэдэн хүн л байна.

Охид нуруу хорсоод, мөр хорсоод, хань ижил бас хамаг юм нь л хорсоод байна гэсэн улс байна. Борлох гэж улсууд бас л зүдрэх юм. Хэ хэ.

Би ч борлохоос айдаг юм болохоор битүү цамцтай явсан тулдаа хамгийн гоёороо. Ккк. Гэхдээ хөл жаахан улайсан байна аа.

Өдөр тутмынх нь амьдралд хөдөлгөөний дутагдал асар их байна аа гэдгээ батлав. Сэлдэг баатар болж хийлдэг цагирагтай? баахан хөл гараа савчсан чинь 2 гар нил хөндүүр болчихож. Хэ хэ.
За энэ бага зулзагын монгол хэлний багш, монголоос ирээд удаагүй байгаа, хөөрхөн бор банди. Энэ бор залуутай найзлаад, бага зулзага өөрөөсөө монгол хэлээр ярих гэж оролддог болсон. Талархаад баршгүй.

Ажил энэ тэрээс болоод ганц л удаа далай явлаа. Ирэх жилээс ядаж хоёр удаа явах юм шүү гэж бодов.

Хань ижил, бага зулзага хоёр уулынхантайгаа дахин нэг далай ээж дээр очиж эрхэлж эрхэлж ирсэн юм байна. Нэмээд улам борлоод, одоо уулзаж учирсэн хүн бүр тэр хоёрыг минь шоолоостой. Хи хи.

Цав цагаан байснаас хөрслөг бор байх гоё шлээ тэ. Би бол хараад өхөөрдөөд байгаа. Хэ хэ. Бага зулзагын минь бөгс л бага зэрэг цайвар, бусад нь бов бор. Ккк.

Жаахан амьсгаа авахтайгаа болж сэрүү орж байна. Урд шөнө бараг даарав шд. 10 сар гартал хэт дулаалалгүйхэн шиг өвөлтэйгөө золгох юм шүү.

Хурдхан өвөл болоосой гээд байсан хүн зун битгий дуусаасай гэж бичих л үлдээд байна даа. Хо хо. Хүмүүний энэ сэтгэл үнэн хувирамтгай юм даа тийм ээ?

Friday, August 17, 2018

Эргэлт

Жижиг ном цүнхлээд явахад зүгээр юм гэж их олон бичиж байна тээ. Хэ хэ.

Ойрд номын тавиураар өрөөстэй уншаагүй номнуудаа дуусгах санаатай, цүнхлэхийг нь цүнхлээд, ил тавихыг нь ил тавиад, аль болох нүдэнд минь өртөж байхаар хөглөрүүлж байна. Тэгж байж уншиж дуусгахгүй бол, өрөөстэй чигээрээ он жил элээх янзтай шүү.

Мон судар-аас гаргасан энэ түүвэр чинь хэд байлаа даа, би хэдийх нь ард гарсан юм болдоо? Тоогоо алдсан байна. Хо хо.

Хятад зохиолчийн номыг ер нь ховор уншдаг шүү. Чонон сүлдийг л уншиж байж. Мөн Күнзийн барьсан оройн зоог билүү? нэг ном уншихыг минь хүлээгээд л байж байна. Өөр бас ганц нэг ном бий. Болдбаатар гуайн орчуулсан.  Нэр нь юу билээ дээ? Зузаан гэдгээс өөрийг санахгүй байна, явж харж ирдэг юм билүү? Хэ хэ.

Суугуул нутгийнхаа наадмаар ганцаараа гэртээ. Хань ижил бага зулзага хоёр уул руу явчихсан. Том зулзага найзтайгаа наадамлах минь гээд гарчихсан. Ганцаараа хоол хийж идэхээс залхуураад, бас мах идмээр санагдаад, ерөөсөө ганцаараа хооллочихдог хэрэг гээд гарав. Тэгэхдээ энэ номоо цүнхлээд гарсан.

Цаг эрт байсан болохоор, хүн цөөтэй, хоол иртэл уншиж эхлээд, үргэлжлэлийг нь гэртээ ирж уншаад дуусгав.

Дээхэн үеийн Хятад улсын хөгжил, хүмүүсийнх нь ахуй амьдрал бас л Монголынхтой төстэй байсан шиг санагдав. Тосгонд нь орос чийчаан хурдлан давхих нь, хэн нэгний татаасаар, арын хаалгаар хаа нэгтээ ажилд орох гээд л.

Авилгал гээч зүйл их л гаарсан гэж ярьдаг юм билээ, одоо. Түүнтэйгээ бас л тэмцэх гэж үзэж тардаг гэсэн.

Манайд ч бас л гаарсан тэ. Яаж нэг зөв гольдролд нь оруулах вэ?...

Нобелийн шагналт Мо Янь зохиолчийг багадаа хэн ч ингээд дэлхийн шагнал авчихна гэж төсөөлөөгүй байх даа? Эх орноос минь тун удахгүй Нобелийн шагналтан төрөх буйз аа...

Итгэл дүүрэн урагшаа...
Наадмын оройн зоог. Хуушуур энэ тэр хийхгүй ч бас баяр ёслолоор ихэвчлэн зарагддаг хоол, амттан гэж бас байна аа, энэ Японд. Дараа нээрээ тэдгээрийн зураг дарж оруулна аа.

Thursday, August 16, 2018

Андуурав аа

Өөр блогт ороод ирэв гэж андуурав аа.

Блогоо хөөрхөн болгож өөрчилмөөр санагдаад аа. Хүмүүсийн блог их л гоёмсог байх юм гэж атаархаад. Хэ хэ.

Гоё дэвтэр дээ бичсэн шиг фон хайгаад олсонгүй. Хүмүүс хаанаас олоод байна аа? Хэлж туслаарай.

Ямартай ч нэг оролдсоных өөрчилчихье гэж бодоод онгоц, үүлний зурагтай болгочихлоо. Ямар байна. Хэсэгтээ л ингээд явна аа. Дараа уйдахаараа дахин өөрчилнө өө.

Гэснээс сэрүү ороод сайхан байна аа. Оройдоо байгалийн салхи цээж дүүрэн амьсгалаад л дуг хийх чинь бас нэгэн жаргал юм байна шүү. Сэрүүн сайхан Монголын та бүхэн тэр бүр ойлгохгүй л дээ. Японд амьдардаг хүмүүс л ойлгоно. За юу. Хи хи.

Гэснээс ойрд сонин содон танилууд ирж уулзаад байгаа, надтай. Надтай ч гэж дээ, урд нь цуг ажиллаж байсан хүүхнүүд, амралтаараа зорьж ирээд. Бүгд гадагад шүү. Нэгнийх нь охин бага зулзагатай чацуу, тэд нэгэн оройг тун чиг хөгжилтэй өнгөрөөсөн.

Нөгөөхийх нь охид том зулзагатай тоглодог байсан, багадаа. Тэгсэн томоо болчихоод эргэж ирсэн. Ирэх жил японд эргэн ирж ахлах сургуульд орох юм гэсэн. Тэд шавиагаа ханатал буу халсан, нэг өдөр.

Сэрүү орсон чинь сэтгэл санаа хүртэл нэг тийм эрч хүчтэй болоод, бичээд өгье, уншаад өгье гэсэн эрмэлзлэлээр дүүрэн байна.

Ямар ном уншиж байгаагаа зургийг нь оруулаад явамз.

Удахгүй хичээлийн шинэ жил ч эхэллээ, Төрөлх хот минь хөл хөдөлгөөнтэй байгаа даа...
Бүгдэд нь амжилт...

Wednesday, August 15, 2018

Дэлхийн 12 настангууд

Нэг хөөрхөн ном. Гүйлгэж хараад дотор нь монгол гэж байсан тул зээлэхээр товлоод, арайхийж нэг зээлээд, уншив.

Зохиолч номдоо дэхийн өнцөг буланд буланд өөрийн очсон орны 12 настан сурагчдын тухай танилцуулсан байна. Айхтар нуршаад тэгдэг ингэдэг гэж бичилгүй, шүлэглэх хэлбэрээр бичсэн байна.

Сургуульдаа явах хүсэл тэмүүллээр дүүрэн сурагчид мориор, завиар, автобусаар, галт тэргээр, дугуйгаар, явган гээд л урагш зүтгэнэ. Тэдний сэтгэл зүрх итгэлээр дүүрэн, нүд нь галтай цогтой...

Сургууль хүртэлх зам нь дардаг биш ч газрууд байна. Маш эрсдэлтэй зам туулна, тутрагын талбай дундуурх нарийхан замыг туулна. Шалбаагтай, намагтай зам гээд л олон янзын зам тэднийг хүлээнэ.

Бас нэгэн хүчин зүйл нь шашин. Шашныхаа урсгалаас болоод нэг улсын боловсролын систем, аливаа зүйлийн үнэлэмж зэрэг нь хоёр хуваагдах ч тохиодол байна.

Хамгийн ихээр сэтгэлд хүрсэн хэсгээсээ бичнэ ээ.

Цэвэрлэгээ ба Буддын шашны гүн ухаан. Зүүн Өмнөд Азийн 11 улсын бага сургуулиар орохдоо мэдэж авсан зүйл бол цэвэрлэгээ.

Яоны бага сургуультай адил, сурагчид нь өөрсдөө ангиа, коридороо, жорлонгоо цэвэрлэдэг. Хичээл дуусахаар хогийн шүүр бариад л нийтийн өмч болох сургуулиа цэвэрлэнэ.

Энэ нь Буддын шашин Зүүн Өмнөд Азийн хүмүүсийн ахуй амьдралд салшгүй нэгэн хэсэг болохоор цэвэрлэгээ ч мөн адил салгаж болохгүй ойлголт.

Буддын шашин олон урсгалтай ч лам хүмүүсийн, сүсэгтэн олны мөрдөх ёстой зүйлд 1-т ЦЭВЭРЛЭГЭЭ. 2-т МӨРГӨЛ. 3-т ЭРДЭМ НОМ байдаг. Тийм ч болохоороо сүсэгтэн олон цэвэрлэгээгээ сэтгэлээсээ хийнэ. Зарим сүм хийдэд лам хуврага хүн жорлонгоо өөрсдөө цэвэрлэх тохиолдол ч элбэг.

Зарим оронд хогийн шүүр, алчуур гэх мэт багажаа гэрээсээ авчраад цэвэрлэгээгээг хийдэг бага сургууль ч байна.

Нэгэн дурсамж сэдрэв. Би бага сургуульд байхдаа ангийн цэвэрлэгээнд хамгийн түрүүнд гараа өргөөд л оролцдог байлаа. Цэвэрлэгээндээ биш, ангийнхаа охидтой нийлж арзаганах л сайхан байлаа. Хэ хэ. Бас шал угаадаг порлоноо гэрээсээ их зөөсөндөө.

Бодлоо...
Цэвэрлэгээнд сайн хүн болгож хүмүүжүүлсэн улс орон илүү хурдацтай хөгжөөд байна уу даа гэж. Гэхдээ зөвхөө гэрээ л цэвэрлэх бус, аль болох нийтмийн өмчид ариг гамтай хандах, цэвэрлэж тордох нь чухал шиг.

Зарим япон хүмүүсийн гэр хөглөрсөн байдаг хэрнээ гадаах орчин нь маш цэвэрхэн байдаг.

Тэгэхээр одоо бид хашааныхаа гаднахыг, орцоо, лифтээ, гадаас сад зэргээ их сайхан цэвэрлэж тохиолог болгомоор тэ.

Номонд гарах 12 настангуудын зургийг харад буцаад 10 жилийн сурагч болмоор, юу ч бодолгүй инээж хөөрмөөр санагдав... Хүүхэд насанд хүргэж өгдөг галт тэрэг хэрвээ байдаг бол гэж өөрийн эрхгүй аялав...

Хамгийн их таалагдсан улс орны сургуулийн очрин, багш нарын, сурагчдын байр байдлаас хараад европын улсууд юм даа л гэж бодов. Очиж үзээгүй болохоор тэгж санагдсан ч байж магад. Нэг тийм чөлөөтэй, дураараа...

Европын хаа нэгтээ улсад ганц хоёр жил амьдарч үзэхсэн гэдэг мөрөөдөл тээгээд бичлэгээ өндөрлөе...

Tuesday, August 14, 2018

Монгол чихэр

Шинэхэн танилаасаа ийм гого чихэр авсан. Амт бол ёстой сайхан.

Нэг гэм нь халуунд жаахан хайлаад? шилэн дотроо хатуураад, гарч ирэхгүй, сэрээгээр хатгаж гаргаж ирж хүлхэж байгаа, бага багаар.

Ганц энэ чихэр ч биш  л дээ, монголоос ирсэн бүх чихэр ингэж хайлаад, нялцайдаг. Тийм болохоор чихэр бол ер нь захьдаггүй.
Ийм шилтэй чихэр. Араас нь харуулах уу? 
Ийм нарийхан шилтэй ч байдаг юм байна. Чихэрээ дуусахаар шилийг нь ямар нэгэн зүйлд ашиглана даа гэж бодоод өхөөрдөөд л хардаг гэж байгаа. Хи хи. 

Хөөрхөн хөөрхөн зүйл хийх гэж оролддог болжээ. Гар хийцийх гэсэн. Мөн элдэв химийн гаралтай элдэв бүтээгдэхүүн ороогүй. Сэтгэл санаа дагаад ч тэр юм уу амт нь жигтэйхан сайхан санагдаад. 

Жижиг чихрүүд дээрээ хөөрхөн монгол үгс бичсэн, мөн инээж буй царай гээд л хөөрхөн дүрстэй юм билээ. 

Элдэв орос хятад нь мэдэгдэхгүй чихэр авч байхаар энэ чихэрнээс авч идэж үзээрэй. 

Монголын минь жижиг дунд үйлдвэрлэл хөгжин бадраг...

Monday, August 13, 2018

Ном ба

Саяхан Токиод ирж уулзалт зохион байгуулаад буцсан. Цагийн сайханд франц хэл оролддог байсных сайхан уулзмаар л байсан. Даанч хол, ажил төрөл гээд л олон шалтгааны улмаас тэр хол Токио руу явж чадсангүй ээ.

Нүүр номоор эрчимтэй уншигддаг Ээнээгийн тэмдэглэл хуудаснаас энэ уулзалтын тухай сонин хачин сонсов гэж...

Яг нэг жилийн өмнө Том дэвтрийг уншиж байж. Түүнийгээ бодвол агуулга нь бас ч гэж арай зөөлөн. Аймаар зүйл гарахгүй. Гэхдээ бас сэтгэл санаа эвгүй болно оо болно. Яаж зүгээр байхав.

Ирэх жилийн зун Нотолгоог унших байх даа. Хэ хэ.

Үүнийг харин санаандгүй бэлгэнд аваад. Бэлгэнд ч гэж дээ, шулуухан л захиалсан. Байсгаад д надаар жижиг захиа орчуулуулдаг юм. Үнэ хөлсгүй. Заримдаа ч их ажилтай үед минь давхцаад уур хүргэх янзтай ч, би нэг их цааргалалгүй орчуулаад өгдөг л дөө. Япон өвөө, эрвээхийн хатаамал цуглуулдаг, судалдаг, тэр ажлаараа үе үе Монгол явж ховор нандин эрвээхий барьж хатаагаад байх шиг байдаг...

Монголын нэг сургуулийн захирал багшид захиа хүргүүлэх гээд орчуулга нь ороод ирчихсэн, өөрөө монголд явна гэхээр нь шанд нь энэ номыг аваад ирээрэй гээд шулуухан л тулгачихсан хэрэг. Хи хи. Санаа зовоостой ч ном олж уншихын төлөө бол юуг ч хамаагүй хийнэ ээ яадгийн? Оюуны хөдөлмөрөө үнэлж байхгүй бол тийм ээ?

Орчуулга хийдэг мундаг хүмүүс, түүн дотроо бүсгүйчүүд та бүхэндээ өндөр амжилт хүсье ээ.

Мөн тэдгээрийг нь алгасахгүй уншчихдаг олон олон бүсгүйчүүддээ амжилтын дээдийг хүсье ээ. Уншдагт нь миний өөрийн бие орно оо гэж байгаа. Хи хи. Мөн эдгээрийн бүтээлийг нь олноо таниулаад, уншмаар болтол нь тэмдэглэл бичдэг бүсгүйчүүддээ амжилт хүсье ээ.

Номын агуулгын тухай танилцуулгыг та бүхэн гарын арван хуруугаа хөдөлгөөд л олоод авчих тул энд нуршихгүй ээ.

Ямар үүх түүхтэйгээр унших номнуудаа олж авдаг, хаанаас зээлдэг гэдгээ ингээд бичвэл хожим хойно дурсах юм даа...