Монгол дахь vйлчилгээ

Жуулчны улирал хэдийгээр дуусах тал руугаа хандаад, 9 сарын 1 дєхєєд УБ хот хєл хєдєлгєєн ихтэй байлаа.

Монголд аялал жуулчлал хєгжєєд байна гээд л яриад байгаа болохоос цагаа тулахаар учир дутагдалтай тал зєндєє ажиглав.
Жишээ болгоод санаанд орсноо бичлээ. Хэрэв аялал жуулчлалын компань энэ тэрд ажилладаг хvмvvс нэгийг бодож тунгаана биз ээ.
1. Хуучин УИД буюу одоогоор Номин их дэлгvvр. 5 давхарт нь жуулчдын халаасыг хоосолдог монголын ахуй ёсыг харуулсан тасаг байдгийг хэн бvхэн андахгvй. Тэр тасагт нь 00-ын єрєє байхгvй. Бусад гадаад орны жуулчдыг сайн мэдэхгvй юм. Япон хvмvvс их давсаг султай байдаг. Султай ч гэж дээ цаг тухайд нь гаргадаг улсууд. Харин манай монголчууд энд тэнд явж байхад нь нийтийн 00 байдаггvй учраас давсгаа бариад л яваад байдаг. За яахав эрчvvд нь хаа дааралдсан гарзаа "мoрь харчихна", эмэгтэй улсуудад бол хэцvv. Тийм ч учраас бєєр, давсаг гээд эрхтэнгvvд нь мууддаг байх. Номин бол миний мэдэхийн их орлоготой ажиллаж байгаа. Бараанууд нь жишээ нь 4999 тєгрєг гээд биччихсэн. 1 тєгрєгний маань хариултыг єгєхгvй. Мэдээж ганцхан бараа аваад гарах хvн ховор. Бvгд л нэлээд хэдэн бараа авна. Тэр болгоны 1 тєгрєг гэж бодохоор хэдий хэр ашиг ашиг олж байгаа нь хэнд ч ойлхомжтой. Тэр ашгаасаа ядаж тэдний халаасыг зузаатгаж байдаг гадныханд зориулаад тэдний ганц ордог тасагт нь аятайхан 00 бий болгож болно ш дээ.
2. Hotel. Сvvлийн vед их дажгvй hotel ихээр баригджээ. Энэ жил миний хувьд дагуулж явсан хvмvvсээ Нарантуул гэдэг зочид буудалд байрлуулсан юм. Их дажгvй санагдсан. Юу вэ гэхээр тэднийх ачаагаа чирээд оруулчих, мєн хєл муутай, тэргэнцэртэй хvн яаваад орчиж болохоор шатгvй замтай. Гэхдээ л яаг хаалган дээрээ очоод жижиг довжоотой байсан нь жаахан тийм. Тэргэнцэртэй хvн очоод яаг тэнд нь гацахаар. 72 настай нэг эмээ цуг явсан юм. Хєл жаахан муутай. Шатаар єгсєж уруудахдаа нэлээд цаг зарцуулдаг хvн байсан тул би тэр буудлын шатгvй замд их олзуурхаад авсан. Мэдээж энгийн хvмvvст зориулсан шат байсан. Гэм нь цахилгаан шат нь их удаж ирдэг, ирээд орсны дараа хаалга нь их удаан хаагддаг нь тиймхэн санагдсан. Тэрийгээ засчихвал ч бас ч боломжийн.
Японы жуулчид тосож, тэдэнд vйлчлээд нэлээд хэдэн жил болж байна. Энэ хугацаанд хєгжлийн бэрхшээлтэй хvн тосож байлаа. Тухaйн vедээ л гайгvй гэгдэх Баянгол энэ тэрд байрлаж байсан юм даг. Тэргэнцэртэй хvнд зориулсан замгvй тул их хvндрэлтэй юм билээ. Сvvлийн vед баригдаж байгаа буудлууд ч гэсэн тэргэнцэртэй хvнд зорилсан замгvй, энэ тал дээр жаахан анхаарал хандуулвал жуулчдын тоо ч нэмэгдэх нь зайлшгvй. Эрvvл саруул хvн гэхээсээ илvv хєгжлийн бэрхшээлтэй хvмvvс ч хvн юм чинь ийшээ тийшээ ирж очдог болсон цаг ирээд байна ш дээ.
3. Манайхан их удаан хєдєлгєєнтэй. Нэг газар хоол идэхээр орлоо. Yйлчлэгч нь ирэхгvй, ирлээ ч жирэмсэн хvн алхаж байгаа юм шиг, нэг бол настай хvн алхаж байгаа юм шиг. За хоолоо идчихээд тооцоогоо хийх гэхээр хvн нь байрандаа байхгvй. Аялахаар ирсэн хvн чинь цаг заваар хомс, нэгэнт ирсэнийх нэлээд хэдэн юм vзэж сонирхоод буцъя гэж бодно. Тэгтэл удаан хєдєлгєєнтэй дэлгvvр хоршоо, рeстoранyyдын "ачаар" алт шиг vнэтэй цагаа алдаж байгаа юм. Нэг ч гэсэн хурдан шаламгай, vйлчилгээ сайтай газар байвал хэн ч гэсэн єє эднийхээр оръё, эдний vйлчилгээ сайтай байдгийн гээд ам сайтай байна ш дээ.
Гэх мэт. Yргэлжилнэ...

Дагваа

Дуугvй байхгvй ганц нэгэн vг хачирлая байз.

Энэ дуулиан яг хэрхэн эхэлснийг манайхан мэдээж сайн мэдэж байгаа. Дагваа орон нутгуудаар тойрон аялах тоглолтод оролцохгvйн тулд эмнэлгээс бэртэлтэй гэсэн бичиг гаргуулж аваад, монгол яваад хєл бємбєг хєєгєєд, унаж тусан бємбєг хєєж гоoл энэ тэр оруулаад... Унаж босож ирээд ямар ч гэмтэлтэй хvний шинжгvй инээж ханиагаад л...Ингэхээр чинь хэн ч гэсэн дуртай байхгvй ш дээ. Жишээ нь нэг багш байлаа. Хэн нэг оюутан нь євчтэй гэж худлаа хэлээд гадуур тэнээд явбал ямар сайн байхав дээ.
Дагваа ирээд л хэвлэлийн бага хурал хийгээд л уучлалт хvсээд, шийтгэлээ зохих ёсоор нь хvлээеэ гэсэн бол байдал шал єєр байх байсан юм. Манайхны хариуцлага хvлээж сураагvй, бусдад буруугаа тохдог чанар нь энэ залуугаар илэрч байгаа юм даа. Японд бол их юм чинь их учир жанцантай. Жанцан гэдэг чинь манай євєє ч гэдэг билvv дээ хэ хэ. Намайг хєл бємбєг тоглооч гэж монголын засгийн газар гуйсан гэж хэлсэн гэнэ лээ. Улсынхаа нэрийг ингэж гутаагаад байхдаа яахав дээ. Хэн нэгэн сайд дарга руу нь утас цохьчихоор л хєл бємбєг тоглооч гэсэн бичиг гаргуулчихна гэж санасан юм уу даа хаашаа юм. Уг нь ийм од, олны танил хvмvvс менежер энэ тэртэй байдаг гэсэн. Тэд нар хэлэх vг энэ тэрийг нь хянаж байхад яадаг байнаа.
Oдоо тэгсэн нурууны бэртэл нь сэтгэл мэдрэлийн євчин болоод хувирчихсан. Зарим нэг хvн хэлж л байна лээ. Нурууны євчин хаачсан бэ гэж...Япoнчyyдын ингэж сvр болдог нь нэг бодлийн зєв ш дээ. Жишээ нь манай vндэсний бєхєд нэг Кайо энэ тэр гэсэн япон хvмvvс орж ирчихээд, ёс горимыг нь дээдлэхгvй байвал манайхан яаж боож vхэж байгаа бол доо.
Бас нэг юм нь манайхан худлаа юман дээр л ємхий санаалаад байдаг юм байна лээ. Энэ удаад Хакухо гээд нэг аварга тєрчлєє. Тиймээс би сvмогийнхоо дvрэм журмыг дээдлээд, аятайхан явахгvй бол гэж муу санаалж болно ш дээ. Мэдээж 2 аваргатай болчихож байгаа юм чинь хэн ч гэсэн хооронд нь харьцуулаад л vнэлгээ єгєєд эхэлнэ дэг.
Энэ удаагийн шийтгэл нь ганц хєл бємбєг тоглосоных биш гэж зарим нэг япон хvн ярьж байна лээ. Магад ч vгvй юм. Жишээ нь Кёкvшюvзаны vсийг зулгаасан, машины цонх хагалсан энэ тэр гээд л зєндєє юм байгаа гэсэн. Тухайн vед нь бол сануулаад л єнгєрсєн юм шиг байгаа юм. Бид яаж мэдэхэв. Хvмvvсийн амнаас л тийм юм сонсож байгаа хойно. Энэ бvгдийг нь нийлvvлээд л энэ удаагийн шийтгэл их хvнд ноогдож байгаа байх.
Мэдээж Дагваагаа муулаад яваад байхгvй, Япончууд одоо болимоор юм. Уг хvнийг жаахан тайван байлгамаар юм. Залуу хvнд чинь алдаж онох зvйл байна, танай япончууд заримдаа дэндvv сvр болоод байх юм. Тэгээд л энэ нийгэм чинь ийм сонин байдалд орж байгаа ш дээ гэсэн ухааны юм яриад л монголчуудаа ємєєрєєд явдаг юм. Бvр сvvлдээ эдний сэтгvvлч нар Хархоринд оччихсон, шавар эмчилгээ энэ тэрийг нь хийлгээд, энэ одоо ямар юмных нь эмчилгээ болдог юм бол доо гэсэн шvv ухааны юм яриад дургvй хvргээд байх янзтай. Болдог бол зад "хэрэлдэх" юмсан. За ямар ч байсан Дагваа залуугаас болж Монгол улсын маань нэр сайнаар ч, муугаар ч дэлхийд баахан PR-дуулах шив. Бас миний нээрэв баахан хvрэх шив.
Єє нээрээ эд нар бас гэр бvлээр нь оролдоод авсан. Эхнэр Тамир нь эр нєхрийнхєє энэ хэцvv цагт дэргэд нь байсангvй, монголд байгаа гэсэн сурагтай энэ тэр гээд л. Бараг салж байгаа гэсэн vv дээ ч гэх шиг. Кёкvшvзан Батбаяр чинь бас эхнэрээсээ салсан гэж дуулдана лээ. Манай залуучууд яaхлээрээ эхнэрvvдээсээ ингэж амархан салаад байдаг байнаа. Жаахан мєнгє vзэхээрээ эхнэр нь муухай харагдаад толгой хоосон ганган хvvхнvvд руу гvйгээд байх юм даа. Дунд нь хvvхдvvд л буруу хvмvvжил олж авна, хохирно. Yvнийг даан ч нэг ойлгохгvй, зєвхєн єнєєдрєє харж, хувиа бодож амьдрах юм даа. За баахан хадуурчлаа.

Зураг

Онгоцонд суух хаалга

Хэвлэл мэдээллийнхэн (Манай Дагвааг зvгээр байлгахгvй... Тэр єдєр нисэх ёсгvй байхад л ирчихээд, хамаг мєнгє цагаа vрж яaдаг байнаа.)
Онгоцонд

Сонин хачин

За байз юунаас эхэлдэг юм билээ.
8 сарын 25-наас 9 сарын 1 хvртэл 7 хоногийн хугацаатай яваад ирлээ.
25-нд Нарита-с УБ орох гээд онгоцоо хvлээж байх хооронд баахан хэвлэл мэдээллийнхэн цуглачихсан тэднийг харж жаал баясав. Манай муу Дагвааг хєєж байгаа нь тэр. Гэхдээ 25-нд биш 29-ний єдєр буцсан гэсэн. Сониноос энд єдєр бvр, орой бvр Дагвааг яриастай, тэрийг нь би сонсоостой. Тэгж байгаад тусад нь бичнээ. Харин бусад хvмvvс тvрvvлээд бичсэн байвал бичихгvй.

Ажлын маань гол зорилго монголчуудад ногоо тариалах талаар, шинээр гарч ирж буй ногоогоор хэрхэн хоол хийх талаар сургалт явуулах.
Сургалтанд маань дан эмэгтэйчvvд ирсэн. Эрчvvд нь хайчсан юм бvv мэд. Бас дандаа настай голцуу хvмvvс, залуучууд нь хайчсан юм бvv мэд. Хоолны recipe-ээ ганц нэгээр нь тэгж байгаад блогтоо оруулнаа. Монголчуудыг мах идэхээ боль гэж хэлэх биш, мах идэхийнхээ хажуугаар ногоо сайн идэж єгвєл эрvvл мэндэд хэрэгтэй, урт удаан насална, арьс сайхан болно гэдэг яриа хийсэн. Бууз хуушуурандаа ногоо хольж идвэл их зvгээр шvv гээд л ногоо хольсон бууз, дан махан бууз хийгээд л идлээ. Хvvхнvvд ч яaхав зvгээр юм байна, харин эрчvvд ч яaх бол доо гэж байна лээ. Уг нь иймэрхvv сургалтанд эрчvvд нь илvv хамрагдсан бол хар залуугаараа гvзээ суухаа vндэсний бахархaл болгохгvй, харин ч эрvvл чийрэг байж туръя гэж бодох байсан байх даа.
Дунд нь бvтэмж муутай зvйл ч байсан. Монгол дахь vйлчилгээний талаар тусад нь бичье байз. Хоолны талаарх цэсийг зав зайндаа оруулнаа. Хоол хийх дуртай нь хийж vзээрэй. Хоолны цэс чинь нэгээр ч гэсэн нэмэгдэнэ гэж найдаж байна.

Монгол яваад ирэв

Тоттори мужаас Токио явах онгоц
Тоттори мужийг дээрээс нь харахуй
Монгол нисэх МИАТ-ын онгоц

Эхний удаад зураг орууллаа. Тэгж байгаад сонин сайхнаасаа бичнээ. Аппаратныхаа он сарыг тааруулаaгvй байснаас болж цаг хугацаа нь бага зэрэг зєрчихсєн.

Зураг

Шинэ уран бvтээл

Єнєє орой ТВ vзэх зуураа нэхэв.

Тэссэнгvй

...Yдшээр би гэргийнхээ харъяат
Амраг ханийхаа гарыг дэрлэн
Ариун хайрынхаа галыг дэвэргэн
Дээдийн заяа янагийн хорвоод
Дэлхийг мартан гэртээ жаргадаг
Онгодын цагт би тэнгэрийн харъяат
Омогдуу бодлоороо орчлонг дэнсэлж
Oргилyyн хvслээрээ одонд хvрч
Увьдаст сэрлийн vзvvрийг атган
Ухааныхаа оргилд зогсч байдаг
Онгодын цагт би тэнгэрийн харъяат
Шаравын Сvрэнжав

Тэссэнгvй биччихсэн шvv. Энэ шvлэг таалагдаад. Бvтнээр нь харин мэддэггvй ээ. Мэддэг хvн блогтоо оруулахыг бодоорой.

Гарчиггvй

Ойрд ажил ихтэй тул 9 сар гартал бичлэг оруулахгvй байх. Сэтгэл санаа ч тайван бус тул бичих ч сонирхол алга... Хvмvvс ойрд блогоо хаадаг юм билvv энэ тэр гэсэн байна лээ. Би бас блогоо хаадаг юм билvv ярьшиг зvгээр гэж хvмvvсийг айлгаад л. Хэ хэ. Тоглосон юм аа. Юу гэж хаахав.
Эндхийн бон (お盆-Бон гэдэг нь євєг дээдсийнхээ сvнсийг баярлуулна, бурхан болоочдоо эргэдэг,буян vйлддэг нэгэн зан vйл)　гээч амралт болоод хvмvvс амраад байдаг. Би байдаггvй ээ. Гэнэтийн ажил гараад... Хэнхэг хvн л байна. Тvрvvчийн 3 дахь єдєр албаар "агаар уншихгvй" байж байгаад амралтаа аваад гэрээрээ далай явсан юм байна. Байнга "агаар уншдаг", "хэнхэг" байна гэж юу байсан юм гэж бодоод... Далай ч сайхан байна лээ. Монголоос ирэхдээ авчирсан усны хувцсаа анх удаа далай явахдаа ємсєв. Манай охин ээжийгээ хєєргєєд "каасан каваи (母さん可愛い)" гэсэн. Тэрэнд нь би нэг єдрийн турш хєєрлєє гэж. (дараа зураг орууламз)
...Ажилтай холбоотойгоор сэтгэл санаа жаахан дундуур л байна. Тэгж байгаад буцаад цоглог болчихно дєє. Загнуулах тусмаа цоглог болоод л, доромжлох тусам нь долоон бурхан од шиг гялалзаад л. Гэхдээ япон хvмvvстэй учраа ололцохгvй байгаа юм биш, ганц нэг монгол хvмvvстэй учраа ололцтолоо удаад, дунд нь баахан л юм болчих гээд байх юм даа.
Ядаж байхад энэ хар халууныг. Урсаж vхлээ. Ингэж хєлс гаргаснаараа бол над шиг туранхай хvн алга баймаар юм. Бушуухан шиг сэрvv ороосой. Японы захиргааны байгууллагууд (нийтээрээ биш ч байж магад юм) ISO гээд албан газрынхаа хэмийг 28-с доош буулгахгvй. Сэрvvцvvлэгчээ єгєхгvй байж байж нэг юм тасалгааны хэм 30 болсон чинь хальт єгсєн. Олон хvнтэй манай єрєєнд агаар гээч юм нь бєєн нvvрстєрєгч л байна. Энэ мэт байдлаас болж бухимдав гэсэн.

За тэр ч яaхав, санах байх даа блогчидоо...

上を向いて歩こう（I look up when I walk）

Sakamoto Kyu


Энэ дуу япон дуу боловч америкт их нэрд гарч байсан дуу гэсэн. Япон хэл сурч байгаа хvмvvс караокэд хайгаад vзээрэй байх ёстой.

Тархиа амраасан нь

Ээж маань байнга ном цаас шагайж явдаг хvн хааяа тархиа амрааж биеийн хєдєлмєрийн ажил, єєрийн дуртай зуйлээ хийх нь их сайн гэдэг юм.
Би гэрийн ажилд жаахан хойрго тул дуртай зvйлээ л хийх юм даа хааяа даа.
Нээрээ их олон жижиг сажиг зvйл нэхээд л байдаг нэхээд л байдаг. Хааяа манайхаар орж гарсан хvнд тэрнээсээ бэлэглээд л...
Тvрvvчийн долоо хоног нэг эгчид 2 ийм сальфетка бэлэглэсэн юм байна. Харин энэ 3-ыг єнєєдєр орой очиж жаахан буу халж суух япон євєєгийнхєє самганд єгнє.

Дурсамж

Хонгор хvv минь чи намайг энхрийл
Хoриглoж байсан ч даашинзыг минь тайч
Халуу тєєнєтєл, бvсгvй бие шаттал
Хагацашгvй янагаар уруул дээр минь vнс
Налж суугаад зєєлєн тэвэр
Надад хайртай гэдгийг чинь мэдрэх гэсэн юм аа
Дуу алдаж, уйлж гиншмээр дурлалд
Дуртмал харц, дулаахан шивнээ хєвж
Шvдний чинь сайхныг, гарын чинь хэнэггvйг мэдэрч
Шvvрс алдан жаргaх гэсэн юм аа

Хонгор хvv минь чи намайг энхрийл
Хoриглoж байсан ч даашинзыг минь тайч
Бvжин туулайн хэвтэрт бvлээн зєн нуугитал
Бvсгvй сэвлэг ирвэгнvvлж галзуу юм шиг загна
Бvрэг аашаа гээж, бvvр гєлєг шиг гийнатал
Бvхий л биеийг минь тачаангуйн тэнгэрээр нємєргє

Хoнгoр хvv минь чи намайг энхрийл
Хoриглoж байсан ч даашинзыг минь тайл
Чимэг зvvлтийг минь чимээгvйхэн тайл
Чинийх гэдгээ мэдрэх гэсэн юм аа

Б.Эмvжин

Энэ шvлгийг анх нэг залуугийн (надаас нэг дvv эрэгтэй дvvгийн маань найз, манайхаар байнга шахуу орж гардаг, цуг МУИС-д сурдаг гээд бид 2 сургуулийнхаа талаар хамж ярьдаг, ном солилцож уншдаг байсан юм)дурсгалын дэвтэр бичээд vлдээсэн байсан юм. Дурсгалын дэвтэрт юу эс бичдэг билээ, тєрсєн он сар єдєр, hobby энэ тэр гээд л... Тэр жил би 1 сарын ... тєрсєн єдрєєрєє МУИС-ийн номын санд тэр залуутай таарсан юм. Тэгээд санаандгvй дэвтрээ эргээд нэг сєхєж хараад орой нь манайх руу залгаарай гээд хэлчихсэн. Аминдаа тєрсєн єдрийн мэнд хvргvvлэх л гэж санасан юм шиг байгаа юм тухайн vед.
Тэгсэн орой нь утас дуугараад надтай ярья гэж байна гэхээр нь авлаа. Танихгvй залуугийн дуу байсан юм. Хэн байсныг нь одоо ч сайн мэдэхгvй, гэхдээ бараг гадарласан л даа. Хэ хэ. Тэр танихгvй залуутай 1 жил гаран утсаар ярьсан байх шvv. Юу ч ярьдаг байсан юм, одоо бодоод байхад.
Дvvгийн маань найз дурсгалын дэвтэр дээрх миний бичсэн (зохиосон биш шvv) шvлгийг ангийнхандаа уншуулаад тэдний ангийн нэг залуу нь над руу залгаад... Нэг хэсэгтээ би гэдэг хvн МУИС-ийн ... ангийнханд од байлаа. Тэдний ангийн нэг залууг дажгvй залуу гээд хэлчихсэн чинь ангийнх нь охин намайг нэг єдєр номын сангаас дуудаж гаргаад тэр залуутай уулзуулсан ч билvv яалаа. Хэ хэ.
Нєхєртэйгєє танилцаад утсаар ярьдаг залууг ор тас мартсан даа. Хєєрхий. Одоо тэдний ангийнхан хаана юу хийж явдаг бол...
Гэнэн хонгор залуу насаа гэж. Тэр vед чинь дєнгєж 18, 19-тэй л байлаа шvv дээ. Тэгсэн одоо...

Сармисны ид шид

Бринтанийн эмийн мэргэжилтнvvд эрvvл ч атугай єдєрт 5 гр сармис хэрэглэж байгаарай гэж хэлдэг байна. Тєвдийн дээр vеийн эмч нар хvний биеийг залуужуулах ид шидтэй мєнхийн усыг эрсээр цорын ганц тvгээмэл эм болох чухамхvv сармисыг хэрэглэх жор дээр тогтоцгоосон юм байна. Орчин vеийн эмч нар ч тэдэнтэй санал нийлдэг. Ямар ч атугай биеийн чалхыг сайжруулан, организмын дархлалын хvчийг сайжруулдаг нь нэгэнт тогтоогджээ. Тэгвэл сармисны хандыг хэрхэн бэлтгэх вэ? Бэлдэж ядаад байх юмгvй.
350 гр сармисыг сайн угаагаад жижигхэн болтол хэрчиж модон халбагаар модон тавганд нухаарай. Тэгээд 200 гр нухашныхаа талаас авч шилэн юм уу вааран саванд хийж 96 градусын 0,2 гр спиртээр зайлаарай. Хий орохгvйгээр таглана. Ёроолд нь их шvvс тунадаг учраас тэрнээс авч хэрэглэнэ. Тэгээд єнєєх шилэн сав юм уу ваараа харанхуй сэрvvн газар 10 хоног дараад гаргаж ууна. Тэгэхдээ 10 хоносны дараа нєгєєх спиртэнд ууссан сармисны уусмалаа хэдэн давхар зузаан даавуугаар юм уу марлиар шvvгээд сайн базаж бас 2-3 хоног байлгаарай. Ингээд нэгэнт бэлтгэсэн хандаа єдєрт 3 удаа хоол идэхээс 20 минутын ємнє 1-15 дуслаар 50 гр орчим хvйтэн сvvтэй ууж байвал тун зохимжтой. 11 дэх хоногоосоо мєн л хоол идэхээсээ ємнє єдєрт 3 удаа сvvгээр даруулан 25 дуслаар уугаарай. Энэ тєвєгтэй байдаг уу гэсэн асуулт гарч ирнэ. Сармисны хандыг ингэж хэрэглэх нь организмыг илvvдэл єєхний нэгдлээс цэвэршvvлэхэд тус болж єдий тєдий чухал бодисын солилцооны явцыг илvv зохистой болгож бидний цус гvйх судсыг улам уян зєєлєн болгоно. Ингээд ч зогсохгvй ийм ханд нь зvрхний шигдээс зэрэг судасны хатуурлыг шахан зайлуулдаг ач тустай юм. Ийм эмчилгээг дагалдан нvдний хараа сайжрах бєгєєд тvvний ач тусыг хэлэлтгvй ойлгоно биз ээ. Сармис спирт хоёрын аль аль нь манайд элбэг олдоно. Дор бvрнээ туршаад vзээрэй. Эрvvл мэндэд тустай энэ зvйлд цагаа хайрлах хэрэггvй биз ээ.
Танд эрvvл энхийг хvсье.

Ус чандмань эрдэнэ

Монголчууд усыг чандмань эрдэнэ гэж дээдэлдэг уламжлалтай. Энэ нь ус хvний биед ямар ашиг тустайг танин мэдсэний илэрхийлэл юм. Бидний євєг дээдэс байгаль дээрх усны чанар, ач тусыг эртнээс танин мэдэж, булгийн усыг дээд сайн, голын усыг дунд зэрэг, нуурын усыг бохир муу хэмээн зэрэглэж, амьдрал ахуйдаа ялгаатай хэрэглэсээр иржээ. Мєн булгийн ус, худгийн ус хоёрыг "хатуу ус", голын ус, хурын ус хоёрыг "зєєлєн ус" хэмээн ялган vздэг байжээ. Бургилан гарч байгаа булгийн ус бол vнэхээр цэвэр цэнгэг, ариун тунгалаг, анагаах увидастай байдаг билээ. Монголчууд эрт цагаас эхлэн ходоод євдєх, шар хєєрєх зэрэг ходоод гэдэсний олон євчнийг булгийн хvйтэн усаар эмчлэн анагаасаар иржээ. Мєн ес эхэлсэн єдрєєс эхлэн 81 хоногийн турш хvйтэн булгийн уснаас єглєє бvр нэг аягыг ууж, бор шарын гэмээ эмчилдэг, зуны адаг сараас намрын адаг сар хvртэл єглєє бvр булгийн хvйтэн усаар толгойгоо шавшиж тархи толгойн євчнєє анагаадаг уламжлалтай байжээ. Тvvнээс гадна хурын усыг "ариун ус" хэмээн дээдлэн vзэж хоол ундандаа хэрэглэдэг байсан байна. Тэгэхдээ борооны уснаас намрын борооны усыг, цасны уснаас єндєр уулнаас хайлан буусан усыг илvvд дээдлэн vзэж, шvvн тунгааж, ширгээн буцалгаж бадгана, гэдэс ходоодны євчнийг засдаг байжээ.
Хуучны ном судруудад усны эмчилгээний чанарын талаар дурдсан зvйл олон байдаг байна. Жишээ болгож заримыг дурдвал:
-Булгийн хvйтэн ус нь толгойн євчин, цусны євчин, шар євчинд сайн.
-Худгийн ус нь шар євчин, цусны євчин, шvдний євчинд сайн.
-Хурын уснь зvрхний халуун, цайвар хаванд сайн.
-Голын ус нь цанх євчинд тустай гэх мэт.
Мєн зарим номд
-Хоолны ємнє ус уувал хатингар болно
-Хоолон дээрээ ус уувал мах мариа тэнцvv болно
-Хоолны дараа ус уувал мах мариа нэмэгдэнэ
гэж дурдсан байдаг байна.
Мєн хатгаа авч халуурсан хvнийг шагайгаар нь татсан хvйтэн усанд яг нэг минут зогсоогоод гарангуут нь ноосон оймс ємсгєн, 15 минутын турш єрєєн дотуураа тvргэн тvргэн алхуулаад, дараа нь унтуулах арга байдаг ажээ.

Бассейн

Єнєєдєр бямба гарагт охины маань цэцэрлэг дээр хvvхдvvдийнхээ бассейнд хэрхэн сэлж байгааг эцэг эхэд нь тайлагнах арга хэмжээ боллоо. Сэлэх ч гэж дээ, тэдний шилбээр шахуу татсан усанд зvгээр л сэрvvцэж тоглодог юм. Энэ нь японы яг халууны улирал болох 7-8 сард цэцэрлэг, бага дунд сургууль нь ингэж бассейнд ордог юм байна лээ. Хар багаасаа ингэж байгаа улсууд сэлнэ гэж vзvvлж єгнє дуу.

Би єнєєдєр охиноо бассейнд хэрхэн ордгийг нь харлаа. Хальт атаархлаа. Би бол багадаа юyн бассейн. Монголд байхдаа нэг ч удаа орж vээгvй. Энд ирээд тоотой л орж vзсэн. Багадаа бол голын усанд л шумбадаг байлаа шvv дээ. Сэлж бол чадахгvй, vнэн аймхай хvн байгаа юм би.

Эмчийн vзлэг

Єчигдєр манай ажлынхан албан ёсоор эмчийн vзлэгт орлоо. Цээжний зураг, шээсний шинжилгээ, хараа, сонсгол, жин, єндєр, даралт гээд ерєнхий зvйлээ шалгууллаа.
Жилд нэг удаа тєрийн албан хаагчид нь албан ёсоор эмчийн vзлэгт ордог юм байна лээ. Би ирээд 3 жил болсон гэхээр энэ удаагийнх 3 дахь удаагийнх юм байна.

Хараа энд ирээд муудсан. Холын хараа. Энд чинь хаашаа л харна байшин, алсын, холын зvйл харна гэсэн ойлголт байхгvй. Тэгээд дээрээс нь єдєр бvр PC ширтээстэй. Гэртээ ирээд бас ширтээстэй. ТВ vзээстэй. Арга ч vгvй байх.

Энд ирснээсээ хойш жин 8 кг нэмсэн. Сvvлийн vед жин хасаж байгаа. Нууц нь оройн хоолны дараа доод тал нь 30 минут алхаж... Бас beer энэ тэр уухаа больсон. Хааяа л нэг ууж байгааг эс тооцвол. Эхэндээ ч энд тэндэхийн party дээр очоод доод тал нь 3 гурушик beer уудаг байсан юм. Одоо хашир эгч болсон, эхний удаад ёс болгоод амсана, дараагаар нь ус энэ тэр уугаад л. Хvмvvс миний томоожсоныг гайхаад л...

Єндєр ч мэдээж хэвээрээ. Єсдєг бол сайхан л байна. Хэ хэ.

Бyсад шинжилгээний хариуг vзээд эмч гайгvй байна гэсэн. Яaмай даа.
3 жилийн ємнєх жиндээ хvрчихвэл ч 8 сар сэтгэл єєрєг эхэлж байна шvv. Эрхэм блогчдыгоо бас сэтгэл єєдрєг байгаа гэдэгт гvнээ найднам.

川の流れのように

Японы алдартай дуучны дуулсан нэгэн дууг оруулъя. Гэм нь дуучин нь　нас барчихсан.

作曲：見岳（みたけ）章（あきら）　　作詞：秋元（あきもと）康（やすし）
歌：美空ひばり



知らず知らず　歩いて来た
細く長い　この道
振り返れば　遙か遠く
故郷が見える

凸凹道や
曲がりくねった道
地図さえない
それもまた　人生

ああ　川の流れのように
緩やかに
いくつも　時代は過ぎて

ああ　川の流れのように
とめどなく
空が黄昏に　染まるだけ

生きることは　旅すること
終わりのない　この道
愛する人　そばに連れて
夢探しながら

雨に降られて
ぬかるんだ　道でも
いつかは　また
晴れる日が来るから

ああ　川の流れのように
穏やかに
この身を　任せていたい

ああ　川の流れのように
移りゆく　季節　雪解けを待ちながら

ああ　川の流れのように
穏やかに
この身を　任せていたい

ああ　川の流れのように
いつまでも　
青いせせらぎを聞きながら

Бас нэг гоё дуу

Гарчиггvй

Єнєєдєр сайхан амарч байна. Маргааш 8 сарын 1. Цаг хугацаа гэж хурдан юм аа. Юу ч хийж амжуулаагvй байхад нэг сар дуусаад дараагийн сар эхэлчих бололтой юм. Ямар ч байсан амралтаа дуу хуур сонсож сайхан єнгєрєєж байна.

Гарчиггvй

Єнгєрдєг долоо хоног завгvй гvйсээр таарлаа. 5 орны бага ангийн хvvхдvvдийн дунд байгаль орчны сэдэвт хурал боллоо. Монголоос 2 багш, 3 хvvхэд хvрэлцэн ирлээ. Жаахан бэлтгэл муутай оролцлоо. Манай монголчууд. Бvгд бие биенийгээ сайн мэдэхгvй, худалч хvнд бараг онгоцонд суухдаа л уулзалдаж танилцацгаасан гэж байгаа. Уг нь ийм олон улсын чанартай юманд жаахан бэлтгэлтэй ирж байвал зvгээр юмсан. 2 багш нь замын зардлаа єєрсдєє тєлж ирсэн. Харин 3 хvvхдийн зардлыг эндээс тєлсєн юм. Хvvхдvvдийн зардлыг даана гэсэн сургаар нэг сургуулийн захирлын, нэг компаний захирлын, бас нэгнийх нь таньдаг хvний гэсэн тодотголтой хvvхдvvд ирлээ. 2 охин нь айлын ганцууд эрх, нэг банди нь дээрээ нэг эгчтэй гэсэн. За тэгээд хэд хонох гэж байгаагаа ч мэдэхгvй, юу хийхээр ирсэнээ ч мэдэхгvй, чемoдан дvvрэн хувцастай 3 эрх хvvхэд ирлээ. Би ч тэсэхгvй яасан олон хувцастай ирдэг юм бэ гэсэн чинь єєдєєс 7 хононо гэж бодсон ш дээ гэж байна. Уг нь энэ талаар аль хэдэн сарын ємнє худалч хvнд бараг жилийн ємнє хариуцаж байгаа хvнд нь хєтєлбєр гээд л бvхий л хэрэгцээтэй мэдээллийг єгч байсан санагдах юм. Багш нар нь ч яахав юм ойлгохтойгоо болсон хvмvvс хоол унднаас нь овоо идэж уугаад байна. Харин хvvхдvvд бол байхгvй ээ. Арга ч vгvй юм байх даа, би ч анх ирээд идэж чаддаг юм ховор байсан юм чинь гэж бодоод л явж байлаа. Нэгэнт ийм хол газрыг зорьж ирсэн юм чинь загас энэ тэрээс нь идэж vзээрэй гэсэн чинь нэг охин нь єєдєєс "Монголоороо байнаа хє" гэж авч байнаа. Тэр охин ер нь их цор цор хийсэн охин байлаа. 11 насны хvvхдvvд ш дээ. За за нэг их олон юм нуршаад яахав. Ажигласан зvйлээ дор бичье.
1. Манай монгол хvvхдvvд томчуудыгаа дуурайгаад юу ч мэдэхгvй, юу ч хийдэггvй байж их том том яриатай болчихсон байна.
2. Ямар vед яаж хувцаслаж байхыг уг нь хvнээр хэлvvлтгvй мэдэж баймаар юм. Тэгсэн нэг багш нь (сургууль дєнгєж тєгссєн) мини юбкатай. Хvйс нь гарсан цамцтай нэг ёсондоо sexy хувцасласан байлаа. Турсик нь гэрэлтсэн, жаахан л эвгvй хєдєлвєл хєх нь гарчих гээд. Оролцсон хvмvvс нvд нь орой дээрээ гарч байлаа. Худлаа л наанаа монгол хvvхнvvд ганган юм аа гэсэн юм яриад л. Энд багш нар бол хуруундаа бєгж зvvхгvй, хумс энэ тэрээ будахгvй, хєдєлж гvйж байхад тохиромжтой хувцас ємсдєг. Манайд бол эсрэгээрээ. Сурагч нартаа гайхуулах гэдэг юм уу ээмэг бєгжийг хольж сольж зvvнэ. Хаана, юунд оролцож байгаагаа бодож хувцаслаж баймаар юм даа. Одооны охид хvvхнvvд минь ээ. Нэг найз маань хэлж байсан юм даг. Монголд чинь хvvхнvvд "би хэзээд бэлэн шvv гэсэн маягтай, яг л янхан шиг хувцасладаг болсон ш дээ" гэж.
3. Бусад орны хvvхдvvд яг єєрсдєє хэрэгжvvлж байгаа зvйлээ, єєрсдийн эргэн тойронд болж буй зvйлээ бичиж, зураг хєргєєр танилцуулж, шvдээ угаахдаа усаа гоожуулаад л байх биш хааж байх, тогоо хэмнэж байх энэ тэр гээд л нэн тvрvvнд тухайн хvvхдvvд єєрсдєє хийж чадахаар зvйл ярьсан чинь манай монгол байдаггvй ээ. Power pointooр 22 нvvр дvvрэн бичиг. Тэрнийг нь нэг багш нь бэлдсэн болохоор арга ч vгvй юм биз дээ. Гэхдээ л хvvхдvvд уншина шvv гэж бодож сэтгэж болно ш дээ. Баахан л технoлoги, бодлого ярьж байгаад л дууслаа. Нээрээ урд нь уулзалдалдаагvй учраас хэвлэж авж хvvхдvvд нь бэлдэж бариагvй болохоор дэлгэцэн дээр гарсан бичгээ vзэгчид руу харж биш, буруу харж байгаад 3 хvvхэд маань тvгдрэн байж уншиж дуусгав. Том хvн сэтгэж бичсэн зvйл чинь 11 настай хvvхэд уншихад хэцvv байлгvй яахав.
4. Асуулт хариултийн цаг болов оо. Тэгсэн єєдєєс цор цор хийгээд байдаг охин чинь гараа єргєж байнаа. Тэгснээ орос хvvхдvvдээс асууж байна. "Орос орны хог нийт хэдэн кг вэ" гэж авдаг байна ш дээ. Инээд хvрээд явчлаа. Юун том юм асуудаг юм бэ. Єєрсдєє монгол орныхоо хогны хэмжээг мэддэг болов уу. Дахиад єнєє охин чинь гараа єргєж байнаа. Хятад хvvхдvvдээс "Хятад улс элсний нvvдлийн талаар ямар бодлого явуулж байна вэ." Урд нь баахан бодлого гээд уншчихсан хvvхэд чинь ингэж асуухаас ч яахав. Эгч сvvлд нь хэлээд л тавьчихсан. Та нар єєрсдєє монгол орныхоо нийт хогны хэмжээг мэдэх vv. Жинлэж vзсэн vv? Тэр элсний нvvдэл чинь яг ч хятадаас ч биш хойно нь байгаа монгол улсаас маань эх vvсвэртэй ш дээ, монгол орон ямар бодлого явуулж байгааг та нар мэдэх vv? Нэгнийгээ хvнд байдалд оруулах гэж байгаа юм шиг яасан хvнд асуулт асуудаг юм бэ гэсэн чин бас л єнєє цор цор oхин чинь тэгж байнаа. "Бид нар хvнд хvнд асуулт асуусан юм чинь дараа нь тэд нар бид нараас хариугаа аваад хэцvv асуулт асуух байх даа". Хар багаасаа тийм ємхий санаатай байхдаа яахав дээ. Би тэгж бодоогvй байхад, "юy гэж тийм юм байдаг юм, манайхан шиг биш" л гэлээ. Энэ бол хvvхдvvдийн буруу биш, томчууд бидний тэдэнд vзvvлж байгаа vлгэр дуурайл, хvмvvжил юм. Томчуудаа бид ярьж хэлэхээ жаахан цэгнэж байвал яасан юм бэ. Хойч vе маань хэцvvдлээ.
Санаанд орж байгаа нь нэг иймэрхvv. Мартсан зvйл байж магад. Санахаараа бичихийг бодноо.

Дэлгэрмаа эгч

Дэрвvvхэн бага насны сониуч гэнэхэн ухаанд
Дэлгэрмаа эгчийг хайрлах сэтгэл багтдаг байсан
Дэнжийн ногоог тасдаж хєл нvцгэн дэгдсэн
Дэнгийн эрвээхэй шиг насны минь дан цамцтай мєрєєдєл
Єглєє vдшийн сэрvvнд vнээ ивэлгэж суухад нь
Єєрєє ч дийлэлгvй гудчуулж тугал татаж зогсохдоо
Долгор ажаагийн аргалийг тvvх дуртай байдаг шиг
Домбон цагаан ёотон горьдож зогсдоггvй байсан
Ийм л эгчтэй болохсон гэж vе vе санаашрахад
Эвэлж гvйцсэн vнээний нь тугалы нь татахаа мартдагсан
Сайхан зантай эгчийнхээ дэргэд нь байхыг мєрєєсєхєд
Саалийн жаахан vнээ цєєхєн юм шиг чамлагддагсан
Агтлаг тугалын сэжил нь гуд татуулан сэгчиж
Арав хvрээгvй нас минь тугалын тамиргvй хэрнээ
Ардаг морин дээр хєндєлссєн саахалтын ганган Санзайгаас
Алаг нvдэн эгчийгээ харамлахын тэнхээтэй явсан
Энгэр дэлгэсэн эцгийнхээ элгэнд наалдан сууж
Эрлийн хvний ярьсан vлгэр сонсон хєгжихєд
Тyyрга нэвт туяатай Гэрэл тєгс хатанг
Толгойн дундаа vзэх шиг манай хотынхон баясахад
Зvйл зvйлийн юмыг зvvдэн дундаа амилуулж
Зєн билэгтэй vлгэрийн баатар нь болдог хэрнээ
Гэр нэвт гэгээтэй ч Дэлгэр эгчийг минь гvйцэхгvй гэж
Гэрэлт тєгс хатны нь vлгэрийнх гэлгvй голдогсон
Дэлгэр хэтийн наадамчид хєтєл даван одоход
Дэмий л би хойноос нь санаа алдан зогсож
Эмнэлгийн булгианд хазайдаггvй ханхар эр болчихоод
Эгчийг дагуулан тэгээд наадамд явмаар бодогддогсон
Эндээс явахдаа ємссєн хvрэн торгон дээл нь
Эмээлийн бvvргэнд нугаларч хормой нь жаахан vрчийсэн
Замын сайвар борлог нь хондлой даван хєлєрч
Задгай гvйдэлт алхаандаа толгой хаялан дvvхэлзсээр
Хoлбooн дээр байсан ижийтэй минь мэндэлж
Хoрлoo эгчтэй хоёулаа уяан дээр ирээд буухад нь
Гурав хоноод ирсэн ч аянд явсан юм шиг санаж
Ганган Санзайтай хамт ирээгvйд нь баярладагсан
Аавынхаа єврєєс гараагvй хонгорхон бага насандаа
Айлынхаа хєєрхєн эгчид битvv санааширч явсан минь
Дэгж дэрвэсэн насандаа сайхны хажууд эргэцэж
Дэндvv уяханы ємнє хvн шиг гуньж эхэлсэнхийх юм бол уу
Дэрвvvхэн бага насны сониуч гэнэхэн ухаанд
Дэлгэрмаа эгчийг хайрлах сэтгэл багтдаг байсан юм

Ш.Гvрбазар

Гэмшил

За сайн байцгаана уу блог андуудаа. Та бvгдийн наадам сайхан биз дээ, мєн ажил сайн биз дээ.
Бямбаа нь их л ажилтай байлаа. 7 сарын 17-нд монголоос тєлєєлєгчид хvлээн авлаа. 20-нд буцаалаа. Гэхдээ би 20-нд Осака хvртэл гаргаж єгч чадсангvй. Яаралтай ажлаар ажил дээрээ дуудагдаад хvрээд ирэв. Жаахан тааламж муутай л юм болчихоод. Зарим нэг амин хувиа бодсон монгол хvн байх юм аа. Монгол улсынхаа нэрийг бодож болно ш дээ. Монголоос ирэх нэг хvн виз мэдvvлэхдээ элчингийнхний асуултанд худал хариулт єгєєд. За энэ талаар хамаагvй яриад яахав. Ямар ч байсан жаахан сэтгэл санаа тавгvй ууртай л vдийн цайгаа ууж сууна.
Єнєєдєр буюу 20-нд буцах хvмvvс маань єглєє их эрт буцсан юм. 4:30 эндхийн зочид буудлаас. Би цуг Осака явж чадахгvй болсоноо хэлээд єглєє зочид буудалд нь ирж гаргаж єгєхєєр ирнээ гэж хэлсэн байсан чинь нам унтчихаж. 3:00 сэрvvлэг тавьсан хэрнээ ерєєсєє сонсоогvй vхсэн мэт унтсан байнаа. 5:00 сэрдэг байна ш дээ. Уг нь би сэрvvлэг тавьсан л бол сэрдэг хvн байгаа юм. Тэгсэн энэ удаад хэдэн єдєр хурлын орчуулга, оройн зоогийн орчуулга, бас дээрээс нь монголоос ирсэн таагvй мэдээ зэргээс болоод ядарсан юм шиг байна гэж єєрийгєє тайвшруулаад, ажил хийж байх явцад юу ч тохиолдож болно ш дээ гэж бодоод л нэг юм хоолой руугаа хоол давуулаад л сууж байна дєє. Яaхав цуг хариуцаад явж буй япон хvн лvvгээ утасдаад монголоос ирсэн хvмvvстээ ёс алдсанаа хэллээ. Гэхдээ л сэтгэлд нэг юм хураад болдоггvй ээ. Бас нэг хvнийх нь хvvхэд Токиод байдаг гээд, тэр хvv нь авдаа юм єгч явуулахаар захисан байсан юм. Би тэрийг нь єглєє гаргаж єгєхдєє єгнє гэж байсан чинь нам унтсан хvн. Бас нэг санаа зовсон юмтай болоод л сууж байна. Хэ хэ. Гэхдээ ядаргаатай гэж бодоогvй л дээ. Єглєє гаргаж єгч чадаагvй дээ, хvн итгээд туслаад єгєхийг гуйж байхад нь тус болж чадаагvй дээ єєрийгєє хараагаад л сууж байна. Хойшид ийм алдаа гаргахгvйг хичээнээ.
Жич: Нэрний маань эхний хэсгvvд адилхан тэр залууд vнэхээр уучлаарай гэж хэлье. Шуудангаар явуулах учир санаа зоволтгvй шvv. Гэм нь жаахан хугацаа шаардах байх.

Дугуй хээтэй наадам

Зvс булаалдсан гурван сумын хvvхнvvд
Хэлцсэн юм шиг хєх торгон дээлтэй ирцгээж
Зyyзай харшуулсан гурван сумын морьд
Ижилссэн юм шиг суман дэлээрээ гайхуулж
Хєх торгон баадантай
Хєлийн хоёр асар
Хэцийн цэнхэр салхинд
Хээгээн гээтэл дэрвэхэд
Еэвэн хээтэй зодгоо зууван болтол дугтралцах
Есєн давааны бєхчvvд наадмын царигт тэмцэлдлээ
Yйлийн vргvй хєєрхєн Алтан ширээгийн Цэрмаа
Yйтэн хуаран тэрлэгээ дурдан болтол дэрвvvлэхэд
Хатирч саарал морьных нь газар асгасан сvvлнээс
Хаан бугуй сvлжих шиг туурайн мєр хоцорлоо.

(Тогоруу халтарын магтаалд айраг дундрах наадам
Товруу мєнгєн эмээлдээ эзэн нь гоёдсон наадам
Тогоруу халтарын салхинд
Туг нь намирсан Монголоо)

Дэлгэр хээтэй наадам гурав хоног нижигнэсэн
Дэвжээ энэхэн дэнж дугуй хээтэй vлдлээ
Мoрь наргиа хоёр цуглах жамтай талбараас
Монгол газар шороо маань туурайн хээтэйг ухаарлаа
Ийм сайхан монгол наадмаа орхиж хэн чадах вэ дээ
Наадам гэдэг єєрийн хєг аялгуутай
Наадам эхлэх, наадмын эх єрнєл, наадам тарах ч гэсэн
Надад олон янзын хєг аялгуу харагддаг юм
Алчуурын торгон сэжvvр дээр салхилж ирсэн амьсгааг
Айлын бvлээн бараанаас айраг ханхийх зуныг
Аав ээжийгээ дагаад хєєрч гvйцсэн єдрvvдийг
Адyy хэмээх адгуус хийморь болдог сvрийг би
Наадам гэж бэлэгшээдэг юм
Євєр дvvрэн vзэмтэй
Наадмаар давхих сайхан
Єргєн сумын харчуудыг хараад
Нэгийн даваанд гармаар санагдана
Асар тойрсхийн алхаж байвал
Хvн хvнээс наадам сонсон холхижээ явах
Єлсєєгvй ч хуушуур айрагхан амсхийж
Єдєржин наадмын хvрээгээ тойрох л сайхан байдаг юм даа
Харин
Yзvvр тvрvv булаацалдасхийгээд наадам тарна гэхээр
Yрээ даагаан хєтлєєд уяачид буцна гэхээр
Yнсье гэлээ ч аз дутах тэр минь харинаа гэхээр
Сvмын захиргааны оройд дэрвэсэн туг ганцаардах шиг
Сул асрын хормой нэвсэгнэх ямар уйтай гээч
Хoргoдoн хоргодох гал галын хєлєєр намар эхэлж
Хoрлoo гуайн их охин хvнтэй суучихдагсан
Дахиад наадам болохгvй юм шиг
Давчуурахыг яана
Шинийн хоёрны єглєєнєєс зунаа хvлээж тайтгарахад
Шингэн сарны чимээнд жаргалд хоргосоод агшилахад
Нэмнээтэй ботгоны дэргэдээс эх нь холдохгvй юм шиг
Нэг л яваа насаараа наадмаа хvлээж жаргах юм даа

Ш.Гvрбазар
PS: Би сонсоод бичсэн тул зарим нэг газар нь vг зєрж магадгvй. Уучлал хvсье.

Наадам

Монголд маань наадам болоод л... Тэгэхэд би энд харийн нутагт, юун наадам... Ажлаар даруулаад тэнэг болчихсон сууж байдаг. Ойрд орчуулга гэж vстэй толгойноос их. Би гэдэг хvн юу орчуулаад байгаагаа хааяа мэдэхээ байсан сууж байх юм. Ямар ч байсан бие нь японд, сэтгэл нь монголд байгаа учраас сэтгэлээ жаахан сэргээх vvднээс наадмын тухай ганц нэг дуу оруулсан шиг сууж байна дєє. Нэг их айраг ууж сvйд болохгvй ч "айраг уусан шиг ээ, ээж аавдаа vнэрлvvлсэн шиг ээ, хорхог хийж идээд халуун чулуу атгаж ядаргаагаа нэг тайлсан шиг ээ... сайхан байна дєє"
гэх мэтээр ургуулаад л бодоод л сууж байна. Бас стадионыг нэг тойрчихсон, наадмын хуушуур хэдийг идчихсэн юм байна шvv.

Байгаль эхээ хамгаалъяа

Єнгєрдєг 5 дахид нэгэн ТВ-ийн газар очиж нэвтрvvлэг редoктарлахад нь очиж тусаллаа. Туслах ч гэж дээ, энд тэнд нь орчуулаад, тэрийг нь хэлж байгаатай нийлvvллээ. Єнєє ам бариулах гээч нь байх аа. Мэргэжлийн хэллэг мэдэхгvй юм байна.
6 сард Монгол явж баахан л бичлэг хийж ирсэн юм байна. Ємнєгoвиoс хойшоо хаашаа ч гэлээ баахан л давхисан юм байх. Гол сэдэв нь монгол орны байгаль орчин сvйтгэгдэж байгаа талаарх сэдэв байлаа. Япон оронд алдартай монголын єргєн уудам, нvд алдам тал нутаг нь ашиг олзонд дуртай гадныхан, мєнгєнд дуртай дотоодын дээдсvvдийн балгаар сvйтгэгдэж байна гэсэн ерєнхий агуулгатай. Тэрхvv алт олборлож байгаа, газрын тос олборлож байгаа газар дээр нь очиж алт угаасан усаа яaдаг вэ гэсэн чинь бараг л тэр чигээр нь гол руу урсгачихдаг гэж байна шvv. Яана даа хєєрхий миний Монгол. Тэнд ажиллаж буй хvмvvс юyгаа мэдэхэв, амьдрахын эрхэнд л ажиллаж байгаа ядарсан улсууд. Харин тэдгээр компаниудын боссууд бол манайдаа дандаа нэртэй тєртэй, том том гэдэстэй хурган баячууд, дарга нар. Японд сvмо барилддаг нэгэн алдартай бєхийн маань нэр ч тэр дунд явж л байна лээ.
Бас монгол орны маань 10 хvрэхгvй хувийг эзэлдэг ой модны нєєц маань 2015 он гэхэд юу ч vгvй болно гэж нэгэн судлаач нь хэлсэн байна шvv. Тэр судлаач бол монгол оронд судалгаа явуулдаг, байгаль орчны талаар монголчуудад багахан ч атугай ойлголт єгєх юмсан гэж бодож явдаг нэгэн япон євєє байх юм. Яана даа миний хєєрхий монгол. Мэдээж ой мод нь устчихаар ундны ус нь байхгvй болно гэсэн vг. Тэхээр бид ундныхаа усыг хаанаас авах болж байнаа. Yvрдийн найз урд хойд 2 хєршєєсєє юy? Ингээд та нэг тєсєєлєєд vз дээ. Яавч сэтгэл єєдрєг байхгvй.

Бас нэг сэтгэл эмзэглvvлсэн сэдэв байнаа. Тэр нь траншейнд амьдрадаг улсууд. Нэгэн гэр бvлийг бас сурвалжлаад амчихаж. Нэг жижигхээн траншэйнд 4 хvн байнаа. 3 нь том хvн, нэг нь манай охинтой чацуу хєєрхєн булцгар хацартай банди байна. Нэг нь євєє нь бололтой юм, єнєє 2 нь ээж аав нь. 3 том хvн бол тамхийг баагиулж байнаа... Хажууд нь хvvхэд байна ч гэж бодсон юм алга. Тамхийг татаагvй хажууд нь утаагаар нь амьсгалж байгаа хvн л хамгийн их хорддог гэдэг дээ. Ядаж тамхины мєнгє хайран гэж боддоггvй юм байх даа.
-Архи их хэр уудаг вэ?
-Уyнаа, уухгvй гээд ч яахав дээ гэж авдаг юм даа. Харин ч архи уухгvй тэр мєнгєє хадгалаад хvvхдийнхээ ирээдvйн тєлєє жаахан ч гэсэн зарцуулъя гэж бодохгvй байгаа нь vнэхээр харамсалтай.
-Ирээдvйгээ ямраар тєсєєлдєг вэ?
-Ирээдvй мэрээдvйн талаар ерєєсєє боддоггvй
гэхэд нь толгой руу шаагаад авах шиг л боллоо. Яана даа миний хєєрхий Монголчууд.
Архи тамхиныхаа мєнгийг хэмнээд бага багаар нь цуглуулаад ядаж орох оронтой ч болтугай болъё гэж боддоггvй яасан толгойнууд вэ л гэж бодож суулаа. Энэ мэт бичээд байвал хий дэмий л сэтгэл минь євдєєд, дотор бачимдаад байх учир ингээд зогсоё доо.

Нээрээ ухамсарт хvмvvст уриалахад бvгдээрээ байрныхаа гадаа гэр бvлийнхээ гишvvдийн тоогоор ч юм уу, эсвэл зуслангийнхаа газар ч юм уу мод тарья л даа. Тэгэх vv. Намайг жаахан байхад байшингийнхаа гадаа мод суулгаад тэрийгээ хvvхдvvд бид арчлаад л болоод байдаг байсан санагдаж байна. Бид чадна шvv дээ. Япон зэрэг бороо их ордог, чийгшил ихтэй газар бол мод нэг их хyгацаа зарахгvй ургадаг гэнэ. Харин монгол шиг хуурай, хур тунадас багатай газар бол доод тал нь 70-аад жил зарцуулна гэнэ шvv. Тэгж бодохоор хорин хэдтэй бид одооноос л нэг нэг мод ч болтугай тарихгvй бол оройтох гээд байнаа. Хэрэв тэгж чадахгvй бол бидний энэ хєєрхєн охидууд, хєвгvvд ямар ч модгvй, ямар ч амьдралгvй зєвхєн Монгол гэдэг нэр л vлдсэн газарт амьдрах болчоод байна шvv дээ. бараг Монгол гэдэг нэр нь vлдэх нь vv яaхна уу. Хятад гээд ч явж мэдэх болчоод байдаг, Яана даа...

Мочикоми party

7 сарын 5-нд party боллоо. 2 гадаад ажилтан маань хугацаа нь дуусч байгаа юм. Нэг нь орос, нэг нь солонгос. Солонгос нь 6 жил ажилласан. Японд тєрж єссєн хvvхэн байгаа юм. Орос нь Владивосток хотынх. 2 жил ажиллав цугтаа. Орос бид 2 зэрэгцээд суудаг болохоор хааяa оросоор хальт мулт ярих гэнээ. Гэм нь би орос хэлээ хоолтойгоо холиод идчихсэн. Сонсоод ойлгомор аядаад байдаг, ярих гэхээр хэл ам ээрээд. Оросын дараагийн хvн гэж ирэхгvй болохоор бас жаахан тийм л байна. Орос хэлнийхээ хичээлийг хийх боломж олдохгvй.
Бид "мочикоми party" гээч юм хийсэн юм. Энэ нь хvмvvс єєрсдєє ямар нэг хоол хийж ирээд, тэрийгээ нийлvvлээд идэж ууцгаадаг. Єсєхєєгийн хэлдгээр архигvй party боллоо. Огт ч архигvй гэвэл худлаа юм байнаа. Дарс байсан юм байна. Тэрийг нь тэгсэн уух хvн олдохгvй, монгол орос 2 л хувааж уух шив дээ. Таарсан байна уу. Ха ха. Их олон янзын хоол байлаа. Солонгос хоол нь нэлээд халуун ногоотой, манай австрали хvvхний хийсэн хоол харин их сайхан амттай байлаа. Бусад нь бол за яaхав дээ л амттай. Би буузаа хийлээ. Уг нь хуушуур хийе гэж бодож байсан боловч, бvгд ажлаа тараад хоолоо хийцгээж байгаа тул цаг нь амжихгvй бууз болгочихсон. Ажлаа дуусгаж байгаа солонгос хvvхэн манай хуушууранд нугасгvй байгаа юм. Гурил нь илvv гарчихаар нь чихэртэй далан давхар гэгддэг гамбир хийж тавьлаа. Бууз, гамбирийг нь маань хvмvvс их л амтархан идэж байлаа. Гэм нь бууз маань єєрєє чимхээгvй солонгос, хятад 2 хvнээр чимхvvлсэн чинь монгол хvмvvс хараад уурлахаар л болсон. Party дуусаад vлдсэн юмнуудаа авч явах нь авч явахаар болсон чинь гамбир маань нvд ирмэхийн зуур алга болдог байна ш дээ. Би уг нь єєрєє авч яваад єглєєний цайн дээрээ идье гэж бодсон юм.
PS: Иймэрхvv идэж уусан юм их болдог болохоор л Бямбуушкаа нь таргалаад байдаг юмаа гэсэн. Хэ хэ

居酒屋

瀨川瑛子. 和田靑兒

True love

Fujii Fumiya



振り返るといつも君が笑ってくれた
風のようにそっと
まぶしすぎて目を閉じても浮かんでくるよ
涙に変わってく
君だけを信じて君だけを傷つけて
僕らはいつもはるかはるか遠い未来を
夢見てたはずさ
立ち止るとなぜか君はうつむいたまま
雨のようにそっと
変わらないよあの日君と出会った日から
涙に変わっても
君だけを見つめて君だけしかいなくて
僕らはいつもはるかはるか遠い未来を
夢見てたはずさ
夢見てたはずさ

Тэлмэн

Єчигдєр орой хєєрхєн Тэлмэнvvшкээгийнхээ аавуушкаатай чатлав. Сайхан ааштай аав байна лээ. Бямбаа аниа байна єє гээд л аавтай нь яриад байсан. Хэ хэ. Тэлмэнээ маань ясльдаа явсан байлаа. Ээж нь хичээлдээ...
Зyргаа солилцов. Сайхан гэр бvл байна лээ. Ингээд герман дахь танил гэр бvл нэгээр нэмэгдээд, ирээдvйд герман явж vзэх дvvрэн дvvрэн хvсэлтэй боллоо. Тэлмэнvvшкээгийн аав нь сайхан монгол зочломтгой зан гаргаж "Манайд ирээрэй" гэсэн. Бямбаа аниа нь дуун дээр нь "OKAY" гэсэн.Тэлмэн маань ч бас японд ирэх дvvрэн дvvрэн хvсэлтэй болсон гэж бодож байна. Єчигдєр Бямбаа аниа нь хэлээгvй байж магад, "Манайд ирээрэй, юу байна тvvгээрээ дайлна шvv. (Уг нь 2 шуудай тємсийг маань байхад ирвэл тээ. Хэ хэ)" гэж хэлмээр байна. За тэгээд харилцан блогтоо komment бичилцэж байнаа.Тэлмэн дvv ясльдаа онц яваад байдаг юм шvv. Мєн ээж аав 2-т нь сурлагын єндєр амжилтыг Бямбаа аниа нь гэр бvлийнхээ ємнєєс хvсч байнаа.

Ургац хураав

6 сарыг ардаа хийчихэв ээ. Энэ цаг хугацаа нээрээ яасан хурдан явж байнаа. Би 7 сарын 17-ноос эхлээд маш их ажилтай. Хаа байсан 7 сар гэж бодож явсан чинь аль хэзээний гарчихаж. Ингэхэд 7 сарынхаа гарааг их ажил хэрэгч єнгєрvvлсэн юм байна. Єчигдєр буюу 7 сарын 1-нд ургацаа хураав. Хэ хэ. Бас нэг таньдаг євєє маань ирж тємс хураалцаж єгєх vv гэж асуухад нь "Тэгэе" л гэсэн. Тvрvv жил охинтойгоо явж хураалцаж байсан юм. Гэхдээ манай охин яг л хурааж харагдана ш дээ. Айлын євєєгийн тархийг базчихсан, янз бvрийн хорхой шавьжаар толгосон шиг л гvйж явахад эгч наана нь бол хамаг хєлс гараад л гvрийж байсан юм даг. Энэ жилийн хувьд нєхєртэйгєє 3-уулаа явлаа. Охин маань мэдээж урьдын л адил чийгийн улаан, мэлхий, єт, аалз гэх мэтээр тоглоод л. Японд хорхой шавьж ихтэй, хvvхдvvд нь их дуртай байдаг юм байна лээ. Айна гэж байхгvй. Тэрний адил манай охин хэр баргийн хорхойноос айхаа байсан. Миний дотор арзаганаад байхад л ээжээ энийг хар даа гэж барьж гvйж ирээд л. Япон жилийн 4 улиралд ногоо тарьчихдаг болохоор тємс болон зарим нэг ногоог ийм эрт хурааж авдаг юм. Нэг нуруунаас хєєрхєн томс гарч байна лээ. Гар хєдєлвєл ам тосдоноо гэж... 2 шуудай тємстэй, бас бус жаал ногоотой (бага зэрэг сонигино, сармис, лууван гэх мэт) гэртээ харьж ирлээ. Мэдээж олзыг олуулаа, хамт ажилладаг ганц нэг гадааддаа тємснєєсєє єгнє. Тэгээд ч бид 3 тийм их тємсийг хадгалаад барж идэх ч vгvй. Єнєєдєр хамаг бие хєндvvрлээд байх юм бол уу гэж бодсон гайгvй байна шvv. Тvрvv жил их хєндvvрлэж байсан юм. Би тэгээд єнєє євєєдєє хамаг бие хєндvvрээ гээд нээх сайрхаад ярьсан чин єєдєєс 60 гарчихсан бид тэгж яриагvй байхад залуу хvн байж арай дэндэнэ шvv Бямбаа минь, жаахан хєдєлгєєнтэй бай гэж байсан юм даг. Энэ жил хєндvvрлэж байсан ч хэлэхгvй дээ. Хэ хэ. Нээрээ эдний 60 гарсан эмээ євєє нар их хєнгєн шингэн байх юм аа. Ногоогий нь хураалцаж байсан євєє бид 2-ын хооронд ийм яриа болов.

-Бямбаа, би уржнан жил монгол явахад байрлаж байсан айлд маань нэг настай хvн байсан юм. Тэгсэн та хэдтэй вэ гэсэн чин надтай чацуу байдаг байгаа. Ер нь монголчууд яагаад тийм эрт бvр хєгширчихдєг байнаа?

-Манай цаг агаар ширvvн, эрс тэс уур амьсгалтай, дээрээс нь мах голдуу иддэг, мах идэхээс ч єєр аргагvй байгаль цаг уур нь тэгж шаардаад байдаг юм гээд ємєєрлєє. Угаасаа ч ємєєрєх алергийтэй юм чинь.

-Монголчууд хоол хvнсэндээ ногоо ахиу хэрэглэдэг болчихбол ч нас нь уртсана даа. Мэдээж махыг огт хэрэглэхээ боль гэж байгаа юм биш шvv дээ.

-Харин тиймээ. Гэхдээ сvvлийн vед бас ч гэж ногоо иддэг болсон шvv.

-Гэхдээ тэр чинь хот суурин газрын л яриа биз дээ. Хєдєє малчид идэж байгаа юy?

-Хєдєє газрынхан маань тэр бvр хэрэглэж чадахгvй байгаа нь vнээн.

нэг иймэрхvv л юм ярих юм даа. Япон євєє нартай. Дотроо тэдний ярьж байгааг хvлээн зєвшєєрєєд байгаа хэдий ч тэр бvр ил гаргахгvй. Яахав мэдээж ил гаргахыг нь гаргаад л, зарим нэгийг нь бол тас гvрийж євєє нартай цэц булаацалдаад л...

Бид 3 японд ирээд ямаа болж байгаа. Янз бvрийн ногоо идээд. Нас маань энд байгаад ногоо идсэнийхээ хэрээр уртсах болтугай гээд энэ удаагийн бичлэгээ дуусгая.

PS: Би нээрээ дандаа євєє эмээ таньдаг юм шvv. Залуучууд уг нь танина л даа. Гэхдээ тэд нар нь тийм их нээлттэй улсууд биш.

Эрх ба vvрэг

Єчигдєр дадлагаар ирсэн хvн дээрээ очоод багш нартай нь, бас бус хариуцсан хvнтэй нь бvгд тойрч сууж байгаад санал солилцов оо. Дадлагажигчийн маань япон хэл нь урд уулзаж байснаасаа овоо сайжирсан байна лээ. Энэ удаагийн томилолтоор анзаарсан зvйлийнхээ талаар бичье.

Дадлага хийж байгаа газар нь эндхийн ХАА-н коллеж байгаа юм. Дадлагаар ирсэн хvмvvс оюутнуудын дотуур байранд байрладаг юм. Хэдийгээр би монгол дахь оюутнуудын дотуур байрны байр байдлыг сайн мэдэхгvй ч, задгай байдал нь нэлээд давамгай байх гэж боддог. Ялангуяа эрчvvд голдуу байдаг дотуур байр бол манай нєхрийн ярьж байгаагаар бол нэлээд задгай гэсэн. Гэхдээ энэ бол 2000 оны vе. Охидууд голдуу дотуур байр мэдээж цэвэрхэн, эмх журамтай байдаг биз. Эндхийн дотуур байр дvрэм журам ихтэй, ингэж ч болохгvй, тэгж ч болохгvй гэсэн зvйл ихтэй. Эрх чєлєєг дээдэлчихсэн Монгол хvмvvст хэт эрх чєлєєг нь боогоод байгаа юм шиг санагдана. Жишээ нь
1. Дотуур байранд тамхи татаж болохгvй, тамхи татаж болох тусгай газартай. Тэнд нь vнсний сав байдаг.
2. Єглєє 07:30-д єглєєєний ирц бvртгэнэ. Орой мєн 10:30-д ирц бvртгэнэ. Энэ нь єглєє унтах дуртай манай монголчуудад их тээртэй юм шиг байгаа юм.
3. Орой 10:00-т хаалгаа барина. Гадаадаас ирсэн оюутнууд, дадлагажигч нар гадагшаа гарахдаа тусгай хуудсан дээр хаашаа явах гэж байгаа, хэдийд ирэхээ бичнэ. Энэ нь юмыг яaж мэдэхэв ямар нэг юм тохиолдвoл гэж vзсэн vvднээс шаарддаг юм. Yvнийг нь манай монголчууд тэр бvр ойлгохгvй, "долоон булчирхайгаа тооччих юм байна л даа" гэж ундууцах нь элбэг.
4. Мєн оюутнуудад зориулсан интернетийн танхимтай. Тэрэнд гаднаас ямар нэгэн программ энэ тэр install хийж болохгvй, чат ашиглаж болохгvй. Жишээ нь оюутнууд янз бvрийн юм татаж суулгаад тэр нь эргээд оюутнуудын дунд элдэв шуугиан дэгдээх, хооронд нь хагаралдуулах зэрэг зvйл тохиолдож болзошгvй гэсэн vvднээс хориглодог зvйлийх нь нэг юм.
5. Орой 10:00-с хойш утас ашиглаж болохгvй. Учир нь 6 сараар ирсэн гадны хvмvvст гар утас ашиглахыг зєвшєєрдєггvй юм. Утасны компаниуд нь. Бас зєвхєн багш, ажилчдын єрєєнд л утас байдгаас ар гэрээсээ хол байгаа хvмvvст хvндрэлтэй байдаг юм. Заавал тэр єрєєнд орж ярих болчоод. Энэ нь бас манай хvнд тєвєгтэй санагдаад байгаа бололтой. Гэх мэт яриад байвал их байнаа.
Энэ бvгд нь хvний эрх зєрчєєд байгаа мэтээр ойлгогдоод байна. Хvний эрх гэж ярихын хажуугаар бас тухайн хvний vvрэг гэж байна. Харин монголоос ирсэн дадлагажигч нар маань vvргийн талаар тэр бvр дурдахгvй шvv. Ирж очих онгоцныхоо зардлыг даалгаад, дээрээс нь єдрєєр тооцож тэтгэлэг аваад, дадлагад нь хэрэгтэй ном, ажлын хувцас энэ тэрээ авахуулаад, даалгаад, ганц нэг сайхан сэтгэлтэй япон хvмvvсээр газарчлуулаад газар vзээд яваад байж тэр ачыг нь бодоод ядаж хий гэсэн юмыг нь дуугай хийгээд, євєртєлж ирсэн зорилгоо ухамсарлаад юм сураад авъя гэж бодохгvй байгаа нь жаахан харамсалтай.
Ямар ч газар, албан байгууллага, сургууль, дотуур байр гээд бvхий л газар єєрийн гэсэн дотоод журам байна. Тухайн газарт орж хоолыг нь хороож байгаа vvднээс дvрэм, журамд захирагдах ёстой юм шиг.Би энд ирээд 3 жил болж байгаа болохоор дасаад уусаад, зохицчихоод vvрэг гээд яриад байж магад юм. Гэхдээ л хаа нэгтээ гадаад явж vзсэн хvмvvс дvрэм журам ихтэйг нь ойлгоно гэж бодож байна.
Манай монгол албан газруудын ажилчид эрх л яриад байна уу гэхээс vvрэг хариуцлага гэж ярих нь ховор юм шиг санагддаг юм. Ээжийнхээ ажлаар л жишээ авахад ээж маань хєєрхий хэдэн багш нараа аймаар загнана шvv дээ. Ээж маань цэцэрлэгт эрхлэгч хийдэг юм. Би санаа зовоод л... Та чинь яасан аймаар загнадаг юм бэ гэхээр "Тэхгvй яaхав дээ, Санаачлага муутай, дээрээс нь хvний хэлээд даалгаад єгчихсєн юмыг цаг тухайд хийчихгvй, дандаа цагийг нь тулгана, нэг бол тэнэг мангар хvнд юм хийж єгч байгаа юм шиг сэтгэлээр хандана" гэж хэлж байсан юм даг.
За ингээд яриад байвал их л юм байна дєє...
Эцэст нь бvгдээрээ эрх гэж хэлэхийн хажуугаар vvрэг, хариуцлага гэдэг vгийг ч гэсэн хэлдэг болцгооё. Тvvнийгээ ухамсарлацгаая. Ингэснээр бид эмх цэгцтэй болж, амьдрал ч, улс эх орон маань ч хєгжинє шvv дээ.

Сvрхий сvрхий ишлэл

Толгой зvтгэл хоёроороо
Мєнгє хийж амьдар
Тоохгvй байгаа нэгнээ
Эргэж хартал амьдар
Амьдар чи амьдар...

Бусдын тухай хов шивнэж суугаа хvнийг бушуухан гэрээсээ хєєж гарга.

Бусармаг явдлыг хараад дуугvй байна гэдэг та тvvнд оролцож байна гэсэн vг.

Хvнлэг байх эсэх нь зєвхєн биднээс єєрсдєєс шалтгаална.

Насаар чинь жаргаана гэж бурхан надад хэлээгvй ч
Насаар чинь зовооно гэж чєтгєр надад шивнээгvй ээ.

Хамгийн ширvvн найзынхаа
Хамгийн сайн найз нь бол оо.

Хvний нvvр харж байгаад хэлж байгаа сайшаалын vгийг
Хараал мэт газар унагаа
Хvний нvд рvv эгцэлж харж байгаад хэлсэн шvvмжлэлийн vгийг
Ерєєл мэт тосч ав
Тэгвэл чи хvн болно
Мишигийн Цэдэндoрж

Єнєєдєр чиний vлдсэн амьдралын эхний єдєр.

Асар их тэвчээрийн цаанаас
Амжилт дєнгєж цухуйж байдаг.

Хайртай хvнтэйгээ маргалдвал зєвхєн єнєєдрийн нєхцєл байдлыг л авч vз.
Єнгєрснийг бvv сєх!

Дундуур шингэнтэй лонх
Дулбалзан гилбэлзэх дуртай
Дутуу мэдлэгтэй хvн
Бусдыг шvvлмжэлх дуртай.

Хvнд магтаал хэлэх дургvй хvн
Єєрєє магтуулах шалтгаангvй байдаг.

Уншихаа боливол сэтгэхээ болино.

Yгийг ажил болгох нь
Ажлыг vг болгохоос бэрх.

Асар сайн хvн уурлавч бурууг хvлээн зєєлрєх
Адаг муу хvн гуйх тутам чангарах.

Цаг хугацаа байхад алтыг хайх хэрэггvй
Алт байсан ч цаг хугацаа олдохгvй.

Цаг хугацаа бол хэмнэгдлээрээ бус алдагдлаараа vнэ цэнэ нь єсдєг эрдэнэ.

Бусдын нэрийг нэг хугалбал єєрийн нэрийг гурав хугална.

Хvнд чи итгэх юм бол
Хvн чамд итгэнэ
Хvнээс чи зугатах юм бол
Хvссэн амьдрал чамаас зугатана.

Япон хэлний хэлбэр болон сэтгэл

Єнгєрдєг баасан гарагт танил япон євєє ажил дээр ирж "Япон хэлний хэлбэр болон сэтгэл"гэдэг нэг ном єгсєн юм. Умш гэнээ. Япон хэл сурахад чинь улам сонирхолтой болж магад гэж байна. За гээд л 2 гардан тосож авлаа. Угаасаа би ном єгсєн хvнд нугасгvй. Хайлаад урсаад... Нээрээ энэ євєє 60 гарчихсан. Тэтгэвэртээ суусан. Будааны бага зэргийн талбайтай, нээрээ намар будаагаа хураахдаа бид 3-ыг дуудаж будаа хураахдаа туслуулна гэсэн. Би будааны vрсэлгээг талбайд суулгаж vзсэн юм. Хурааж vзээгvй. Уухайн тас л єє тэгээрэй, дуудаарай, тэсэн ядан хvлээнээ л гэлээ. Учир нь японы бас л нэг уламжлал шvv дээ. Охинд маань ч сонирхолтой байх байх. Охины маань нэг номон дээр будаа хэрхэн бvтдэг тухай байдаг юм. Тэр номондоо их хайртай. Будаа хурааж vзсэнээр будаа тарихад хичнээн их хvч хєдєлмєр ордог болохыг ойлгож авна... Бaс энэ євєє монголд оронд их элэгтэй. Монголын тухай ярихаар цус нь хєєрдєг гэж байгаа. Монголд байдаг нэг танил япон нь єєрийгєє "Чингис ... "тэрнээс гэж захиа бичдэг юм. Тэгсэн мань євєє "Хоцорчихлоо" гээд харамсаад байгаа нь инээдэмтэй. Тэгээд одоо єєрийгєє Сvхбаатар гэж нэрлэдэг юм. Бид ч Сvхбаатар гэж дуудахаар баярлаад л цус нь хєєрнє шvv дээ.
Амралтийн єдрvvдээр євєєгийнхєє єгсєн номыг хальт харлаа. (хараахан уншиж дуусаaгvй)Бас л єнєє 00-ын єрєє энэ тэр орох завандаа харж байгаа юм. Энэ удаагийн ном уншихад ойлгомжтой, мэддэгvй vг, ханз цєєхєн, урамтай байнаа. Аргагvй л зохиогч нь гадаад оюутантай ажилладаг багш хvн байлаа. Киндайичи гээд 3 vеэрээ япон хэл судалж ирсэн гэр бvл юм байна. Євєє, аав 2 нь судалж байсан зvйл нь бас арай єєр гэж байна. Єєрийн улсын хэлээ гадаад хэл гэж гаднаас харах, тvvний сонирхолтой зvйлийг ухаж гаргаж ирэх зэрэгтээ гаршсан нэгэн бололтой. Тvvний энэхvv ажилд нь гадаад оюутнууд бас их тус болдог гэнэ. Учир нь анх япон хэл vзэж буй гадаад хvмvvс их сонирхолтой асуултууд асуудаг гэнэ. Энэ ч vнэний магадлалтай. Ямартай ч Сvхбаатар євєєгийнхєє ачаар сурч буй япон хэл маань сонирхолтой болох шинжтэй. Уншиж дуусаад бас нэг бичлэг оруулнаа.

Нvнжиг

1990 оны "Шувуун саарал" наадмын тусгай байрын шагналт

1. Yvрээр. Халуун хєнжил хуу татахад уулын сэрvvн цэнгэг агаар намайг тэврэн авна. "Эр хvн шиг эрвэлзэнэ ээ, хє. Морьдоо татах боллоо" гэх Цогоо ахын дуу сонсогдоно. Хэлтгий саран баруун уулын шил дээр очиж, цолмон хєєрчээ. Шvvдэрт ногоонд хєл нvцгэн гvйхэд уулын хvvшид таван алдын аргамжаатай бага зээрд намайг таньж, аяархан vvрсэнэ. Болжмор жиргэж, хєх агийн vнэр vvлэн сvvдэр шиг унана.
2. Наадмын замд. Цогоо ах загалаа хєтлєєд, морин цагаан шvд гарган "Бор борын бялзуухай"-г салхи сэвэлзтэл исгэрнэ. Унаж яваа урт борлог морь нь даага шиг багадаж харагдана. Би шагай зээрдийг хєтєлж, бага зээрд хантайргатай сул дагана. Маргааш яaх бол гэхээс миний зvрх огшин амьсгал дээрдэнэ. "Хvний газар нэрээ хичээнэ. Морьдоосоо нvд салгаж болохгvй" гэж Цогоо ах захина. Наадмын замд явахад газар дэндvv холдож, уулс хэтэрхий томдож vзэгдэнэ.
3. Наадмын 2 дахь єдєр. Инээхийн дон туссан Цогоо ах хоёр зээрдийн хооронд хотонгийн хошуун хусуураа барин гvйж, "хєдєлгє хєдєлгє" гэж бахардан хэлнэ. Би бага зээрдээ хєтлєн тойрон шавсан олны дундуур зай гарган явахад гайхан биширсэн тvмэн харц євдєг чичрvvлнэ. Хоолой арган нvдэнд чийг даана. "Бугатын хоёр зээрд", "Єчигдєр их насанд удаа ташаа тvрvv манлайлсан хоёр загалын дvv морьд юм гэнээ" гэх vгс чихэнд там тум атлаа цээжинд яруу. Монгол эр, хvлэг морь хоёр аз баярын тэнгэр нэгтэй юмсан уу даа.
4. Наадмын нєгєєдєр. Намайг нутгийн улс бараадуулж єгєєд Цогоо ах шагай зээрдээ хєтлєн зам салан давхиж одлоо. Будар будар тоос нь миний цээжинд суунаглана. Аргагvй шvv дээ, миний ах биш юм чинь. "Эрхэлж дагадаг бага зээрд минь танихгvй хvнд хєтлvvлэн хаа газар янцгааж яваа бол" хэмээн санахад дотуур мэгшинэ. Их хоёр загал ч гэсэн дээ. Буга хайрханыхаа мєнх цасан усаар ундаалж єссєн болохоор бусдын газрын ногоо нь хvртэл амнаас унаж байгаа биз. Цогоо ахын тvнтгэр хар тvрийвч ямар vнэртэйг мэддэг болов уу. Уг нь Цогоо ахын л vнэр шvv дээ. Гэртээ харина гэхээс газар дэндvv ойртож, уулс хэтэрхий намсана. Дvv нартаа авсан хайрцаг ёотон хавирга холгоно.
5. Сар єнгєрлєє. "Цэнхэр Цогоогийн азаргатай адууг Цахирын хясаанд аянга ниргэчихэж гэнэ. Юм мєн ч нарийн учиртайяa. Хайран сайхан хурдан удмын адуу. Цэнхэр Цогоод хvлгийн тэнгэр аргагvй л гомдож дээ" гэж хєгшид хєєрєлдєн, буурал толгойгоо сэгсэрнэ. Шагай зээрд нь яасан бол гэж асуух гэвч євгєдєєс дальдарна. Ижилдээ ганц хурдан хvлэг vлдсэн юмсан. Хvлгийн тэнгэр гэдэг нь нvдтэй болов уу, vгvй болов уу гэж бодоход тарвага хошгирч, царцаа шаргин, нохой хуцаж сэтгэл vймvvлнэ.
6. Тэр нэгэн шєнє. Аав, Цогоо ах хоёр халамцуухан ярилцаж суув. Ээжийн цайны ааг ханхлана. Би тоононы даага тэгнэсэн хоёр цагаан одыг ширтэн, алин дээр нь хvлгийн тэнгэр байдаг бол гэж бодно. "Хvний буян худгийн ус хоёр хэмжээтэй дээ" гэж аав хэлнэ. "Яaдаг юм надад мєнгє хэрэгтэй. Нутгийн та нар л намайг ойлгохгvй болохоор би хаачих болж байна. Би уг нь захчины нутгаас нэг хvvхэн босгож ирэх гэсэн юмсан. Сайн ч хvний vр, сайхан ч хvvхэн. Хvний тийм vрийг авчраад би янгиа толхуулж, ямбуу эдлvvлж, адсага унуулахгvй гэсэндээ л гурван морио зарсан юм. Би хvнээ бодох уу, адуу бодох уу" гэж Цогоо ах цээж тvрэхэд уулын чинээ хар сvvдэрт нь унийн толгой vзэгдэхгvй болно.
7. Намайг дахин сэрэхэд. Тооно тэгнэсэн хоёр од хэлтийжээ. "Шагай зээрдэд хичнээн их vнэ хаясан гээч. Гэтэл Борхvv уйлаад салдаггvй. Ерєєсєє эхлээд л загалаа хvнд єгєхєд мэлтэлзvvлж эхэлсэн юм. Аргадаж, аашилж ядлаа. Сvvлдээ бvр дотор эвдрээд... тэгээд шагай зээрдээ аваад vлдсэн юм. Тэгтэл арван найман адууг минь хvйгээр нь аянга ниргэчихсэн мєртєє ганц шагай зээрд зvгээр шvv. Нєгєє хэдийгээ санадаг ч юм уу, адгуусны зєн ч юм уу, адуу захлаад, салж зогсоод нэг л биш байсан юм" гэх Цогоо ахын дуу сонсогдоно. "Эр хvний гундаж, гонсойж явах єдрийн алийг тэр гэхэв дvv минь" гэж аaв сэтгэл засна. Тэгснээ дууллаа.
Талын шар цэцэг нь
Сайхан нарандаа гандана гээд л Цогоо ах, аав хоёр хоолой нийлvvлэн цангинуулахад эрхлэн дагадаг бага зээрдийн минь мэл хар нvд тоонон зайцаар харагдаж, цоргио хонгор янцгаалт нь уулын чанадаас сонсогдов. Ай хєєрхий. Сайхан нарандаа гандах заяатай шар талын цэцэг ээ гэж...
8. Єглєє нь айргаар мялаалгасан юм шиг билэгт цагаан сортой, хана сайхан хавирга, хаан суудал ташаатай шагай зээрд морь манай шузганд уяатай байх юм гэж хэн ч санасангvй. Амгай зуузайд нь алд цэнхэр хадаг зvvгээд орхижээ. Шагай зээрд намайг танив уу, эвшээн тамшаагаад, толгойгоо єгєн маажуулах гэж шєргєєнє. Тэр тоолонд хадаг намирна. Мичид гудайлгаад мордсон Цогоо ах маань хаана дуулж яваа бол гэж санахад дуртмал нарны туяанд уул тал налайвч, тэртээ хєндийн хєх униар хvvхэн хутагтын хєєсєн гучин гурван шаргын тоос уу гэлтэй балартан суунаглана. Бор бор бялзуухай нь босон суун жиргэнэ.
9. Тав хоног єнгєрєв. Цогоо ахыг ятгаж, шагай зээрдийг нь буцаахаар мордсон аавын бараа дурангийн аманд тодорч, тодрох тусмаа томорно. Дэргэтэл хатирах мoрины салхинд шагай зээрдийн зуузайн дахь цэнхэр хадаг дэрвэлзэнэ. Уяан дээр угтсан ээжид хэлсэн vгийг нь сонсвол ирээд буцсаныхаа маргааш Цогоо ах сайхан захчин хvvхнийхээ нутаг руу аймаг дамжаад нvvгээд явчихсан байна гэнэ. Талд таана хэнзэлж, ууланд тошлог хvрэнтэж эхэлсэн тэр цагт орой дээрээ хоёр цохиотой Мєстийн их нуруу, уужим уужим судалтай монгол эмээл шиг эзгvйрч харагдаж билээ.

Далхаагийн Норов

Амьдрах арга ухаан

Ойрд хувийн болон хувьсгалын ажил ихтэй байлаа. Уг нь єдєр бvр л блогтоо багахан ч гэсэн юм бичиж байна гэж бодож байсан боловч 6 сард яaгаад ч амжсангvй.
Дээр хэлж байсан даа. 1 сар гаран уншиж байгаа ном гэж... Тэрийгээ дуусгалаа. Тэр номны тухай нэгэн архаг бєгєєд сvрхий ном уншдаг блогчны бичлэг дээрээс олж хараад унших сэтгэл тєрсєн юм. Ямар ч байсан уншаад дуусгалаа.
Мэдээж тэр номонд миний мэдэхгvй олон ханз, олон vг байсан боловч тэрнийг ерєєсєє толь бичиг харж шалгаагvй. Анх япон хэл vзэж байхад их идэвхитэй байсан хvн одоо толь бичиг шагайна гэхээр л vстэй толгой арзайх юм аа. Энэ нь online толь бичиг их хэрэглэснээс болсон байх гэж бодоод байгаа. Учир нь google-ийн толь ашигласаар байгаад бvvр муу зан сурчихсан юм шиг байгаа юм. Ном (толь бичиг ) шагайхаа болиод удаж байна єє. Oюутан байхад багш нар цахим толь бичиг ашиглахыг хорьдог байсан юм. Ном шагайж бай гэдэг байлаа. Энэ нь их учир жанцантай гэж байгаа. Ном шагайвал мэдэхгvй нэг vг харахын тулд далимд нь єчнєєн мэддэгvй vг мэдэж авна... Толь бичиг ашиглаж сурна... Ханз нvдлэгдэнэ... гээд л. Цахим толь ашиглахаар жишээ єгvvлбэр гэж байхгvй, мєн цєєхєн vгээр тайлбарласан байдаг болохоор хvнд vлдэц муутай гэж vздэг юм байна лээ. Багш нарыгаа тэгж хэлснээс нь хойш цахим толь авъя гэж бодохоо больсон. За энэ ч яaхав. Уншсан номныхоо талаар хэдэн vг хэлэх гээд л.

Зохиосон хvн нь Инамoри Казvо гээд их л сvрхий хvн юм байна. Энэ хvний талаар мэддэг ч vгvй явлаа. Ном унших ч зvгээр юм аа. Мэддэггvй зvйлийг мэдэхэд тусална. Энийг ч уг нь мэдээд байдаг хэрнээ бас тэр бvр ном уншаад байх боломж гарахаа болиод байх юм.
Номны нэр "Амьдрах арга". Yгчилбэл шvv дээ. Харин би "Амьдрах арга ухаан" гээд орчуулаад байгаа. Хэ хэ. Энэ номны гол утга санаа нь хvн ямарвaa нэгэн юманд бvр чин сэтгэлээсээ хандах. Жишээ нь ажилдаа, єєрийн сонирхсон юмандаа гээд л аливаа нэгэн юманд зvрх сэтгэлээ зориулах. Мєн хvн тодорхой нэгэн байр суурь, єндєрлєгт хvрсэн бол одоо бусдын тєлєє санаа зовох, бусдын сайн сайхны тєлєє сэтгэл зовнин, тэдний тєлєє ямар нэгэн сайн vйл хийх хэрэгтэй гэсэн байлаа. Дунд нь жаахан нуршсан зvйлvvд байсан ч ерєнхий утга санаа нь бол гайхамшигтай. Хvн єдєр тутмынхаа амьдралд би ямар сайн vйл бvтээж чадах вэ, энэ хvнд тус болчих юмсан гэдэг vvднээс хандаж байвал тэр хvний амьдрал сайн сайхан байна. Манайхны "санаа сайн бол заяа сайн" гэдэг vгтэй ер нь их ойролцоо очоод байгаа юм. Зохиогчийн хэрхэн амжилтанд хvрсэн, ажилд орж байх vеийн байдал, тухайн vеийн япон хvмvvсийн сэтгэл зvй, хандлага гээд л их олон юмны талаар байсан ч дээр дурдсан хэн нэгний тєлєє, цаашлаад улс эх орныхоо тєлєє, бvр цаашлаад эх дэлхийнхээ тєлєє ямар нэг сайн vйлс хийж бvтээхийг зорих, хийж буй аливаа юмандаа бvхий л зvрх сэтгэлээ зориулах хэрэгтэй гэсэн санаа нь уншигч надад их таалагдлаа. Залуучуудад их сургамж болох ном байлаа. Энэ номын талаар танилцуулсан эрхэм блогчин танд гялайлаа. (Тэгж байгаад нэрийг нь олж тавьнаа.)

Охин

1991 оны Шувуун саарал наадмын тусгай байрын шагналт

1. Тэр охин єнєєх л нєхдийн хувьд ойртохын, багш нарын хувьд єєлєхийн аргагvй цэмцгэр, чамбай байдлыг илтгэн сууна. Харц нь ємнєх самбараас vе vе ойн хажуугийн хэлхээтэй араг ясан дээр тусахдаа тэндээс нэгийг эрэх мэт цоргитол ширтэнэ. Ухаан бодол нь vнэхээр л vргэлжийн эрэлд, хорвоод єнгєрvvлсэн 16 насныхаа хоног, цаг бvрийн хойноос нэхэн бэдэрнэм ажээ.
2.Хєгшин аав ээжтэй байснаа там тум санаж байв. Царай зvс нь санаанд бууж єгєхгvй мєртлєє дуу нь харин чихэнд vлдчихсэн байдаг. Тэр нь гэхдээ ААВ нь гэсэн ганцхан vг байсан юм шиг. Даанч тэр аав гэгч ямар хvн байсныг ой ухаанаасаа эрээд эрээд олдоггvй. Харин аавын тухай бодох тусам бас л нэгэн дуу, нэгэн аялгуу гэнэт чихэнд амилах шиг.
3. Ээжийн тухай мэдэх ч, бодох ч юм сэтгэлд нь байсангvй. Тэр нэг єдєр тэр нэг захидал ирээгvй бол тэр чигээрээ л байгаад байх онцын жаргалтай биш ч, онцын зовлонтой ч бас биш нэгэн хэвийн єдєр хоногуудыг vргэлжлvvлсээр ямaр нэгэн сургуульд орох, эсвэл хаа нэгтээ ажил хийх, тэгээд цаг нь болоход хэн нэгэнтэй нийлж хvvхэд тєрvvлэх, єсгєх, єтлєх, атаархмаар биш ч, голмоор ч бас биш нийтлэг амьдралаар амьдарсаар насыг барахад болох л байсан байх. Гэтэл эх нь байж байдаг, байх байхдаа бvр гадаадад байдаг гэх.
4. Гэнэт гарч ирсэн эхийн сураг тvvнийг баярлуулсангvй. Харин гомдол, хорсол оргилов. Гэтэл нэг мэдэхэд хариу биччихсэн байлаа. Удаахь захиа ч дорхноо ирлээ. Эхийн гэмшил ч, баяр ч хязгааргvй бололтой. Амьдралдаа нэг удаа бvдэрсэн, одоо харин сайн яваа гэнэ. Yнэхээр сайн яваа нь харахаас илт. Насан залуу, нvд дvvрэн гоо бvсгvй єєдєєс нь тvvний хувьд хорвоод ийм зvйлс байдаг гэж тєсєєлєхийн аргагvй гял цал байр сууц, эрээн мяраан гудамж чєлєє, шил толин машин дотроос ээлжлэн инээмсэглэнэ.
5. Тэр єдрєєс хойш єнгєрсєн хэдэн сар охины амьдралыг орвонгоор нь эргvvлжээ. Арав дvvргэнэ гэж байсан хvн наймаасаа гарч, анагаахын дундад оржээ. Сангийн vнэгvй, эгэлхэн хувцсыг тайлж хаяд vе vе илгээмжээр ирдэг бас л vнэгvй ч чамин хувцсыг єдєр єдрєєр сольж ємсєнє. Бас захаас нь илvvчилж, гоёх хорхойтой охидод худалдаж мєнгє болгоно. Єглєє бvр сонин гарчиглаж, vдэш бvр мэдээ чагнаж "Цагаачлах эрхийн хууль" хэмээх нэг л vгийг хамаг мэдэхvйгээрээ эрнэ, хvлээнэ.
6. Асрамжийн сургуулиас ирснээ нууж, єєрийгєє гадаадад суудаг баячуулын хvvхэд болгон ойлгуулжээ. Yргэлж дэгжин хувцаслаж, хэнтэй ч vерхэдэггvй, vг дуу цєєтэй тvvний хэлсэнд эргэлзэх ухаан хэнд ч тєрсєнгvй. Харин нэг нь атаархаж єє эрсэн, нєгєє нь зусардаж тал зассан vг унагаад ч хариу олж сонссон нь vгvй. Тэрээр цэмцгэр чамбай байдлаа олсон хэдэн цаастайгаа бат хадгалсаар, хувь заяанаасаа хариугаа авах єдрийг тэсгэлгvй хvлээн байв.
7. Нэг хартал араг ясны гавал нvvрнийх нь ємнє тулаад ирчихсэн эрvvгээ хавшин ангалзаж байх нь тэр. Охин муухай орилсоор босч давхив. Яг тэр vеэр жижvvр євгєн ангийн vvдээр гарч яваад юу гээч болж байгааг харчихжээ. Орж ирээд "Чам шиг нусгайн тоглоом тохуу болохооргvй л эр юм сан даа, дуучин Цэрэнжав гэж дуулсан yy нєхєєр!" гэж дvрсгvйтэгчийг загналаа.
8. Охин араг яснаас нvд салгаж ядан бvлтэгнэнэ. Дуучин Цэрэнжав гэж амандаа шивнэнхэн vе vе санаанд нь орж ирдэг єнєєх дуу чихэнд нь нэрхийтэл уянгалж, бас яг энэ эгшинд харвал араг яс тал талаасаа биежсээр дэгжин хувцасласан цайвардуу царайтай эр болж хувилаад єєдєєс нь дотно харцаар дєлгєєхєн ширтэх мэт. "Цэрэнжав...Цэрэнжавын...тoхиoлдoл уу?" гэж єєрєєсєє асууна.
9. Ирмэг нь эмтэрч, иргэр торгон хээ дээгvvр нь элдэв зураас хигээс гарсан зузаан пянз эргэлдэж, хэсэгхэн зуур хий шуугиснаа "Эр бор харцага"-ын ая хадан, эгшний дараахан эр хvний баргилдуу хоолой хунгэнэлээ. Тэрээр эрчээ аван авсаар чинээндээ тулах мэт болж зогсос хийснээ уулын ар бэлийн євс vзvvрээсээ сор татуулан халиуран хуйларч, налран ханаран давалгаалах адил шуранхайлахын эгшинд "Мєн байна" гэж бvсгvй хvний дуу часхийлээ.
10. Нарангийн энгэрт нэгэн баг хvн хэн нэгнийг оршуулж байлаа. Бvхий л ёс горимоор чимэглэсэн авсыг бvгдээр тойрон зогсчээ. Хагас онгорхой тагийн цаанаас цухуйх тэнгэр мэт цэнхэр хадагаас харц салгахгvй гєлрєх хоёр нvднээс том том цэгээн нулимс бєєн бєєнєєр хацрыг даган бємбєрнє. Дараа нь толгой бєхийн магнайгаа хадагт хvргэн адист хvргэх эгшинд "Хожимдож ирсэн охиноо єршєєгєєрэй аав минь" гэх vгс уухилж цурхирах дуун дотроос ялгаран сонсодвой.

Чинаагийн Галсан

Бурхан хvсэл

2005 оны Болор цомын эзэн Ж.Мєнхбат

Мэнэнгийн тал мэт тархсан их эвийг нэгтгэж
Сэлэнгийн урсгал мэт их хvчийг хурааж
Ерєєлийн хадганд хvслээ ес болгон зангидаж
Есєн тугандаа хvчээ нэг болгон залбирсан
Євгєдийн минь єв
Єргєлийн минь эв
Мандаж гандаж, цэнгэж зовсон эх орноо
Маргааш хайрлана гэвэл орой биш уу, элгэн тvмээн
Хадаг дэлгэсэн гарт чинь эв байна уу гэж
Хаан тєрдєг гэрт чинь эе байна уу гэж
Хасбyy тамганы дардас бvтэн байна уу гэж
Хан тєрийн чинь сvлд босоо байна уу гэж
Бvтэн заяатай Монголын чинь хаяа бvтэн байна уу гэж
Бvvвэйн дуутай гэрт чинь удам ариун байна уу гэж
Эх орныхоо дархан хилийг алтан шарилаараа зурсан
Эцэг євгєдийн сvнс биднээс асууж байна
Эрхт тєрийн сvлд биднээс асууж байна
Арга билиг зєрєлдсєн алтан соёмбо шиг
Арслан заан ноцолдсон аавын гэрийн хоймор шиг
Ерєєл ерєєлийн нvд тааруулж хvслээ шивнэе
Есєн зоосны нvх тааруулж хvслээ шивнэе
Жадны vзvvрээр Монгол гэдэг нэрийг
Хадны зvг зурагтай нь сийлж vлдээснийг амилуулж хайрла
Тургилж манддаг номхон улаан наран доор
Тулганы гал шиг бадарсан тєрийг минь амилуулж хайрла
Буутай дайсан ирвээс онинд нь эхэлж орох
Бугтай нєхцєж ирвээс жиргэнд нь эхэлж орох
Булгилах энэ л зvрхнийхээ чин ганцхан хvслийг
Бyрхан танд шивнэлээ шvv
Бурхан таныг бурхан єршєєг!

Миний охины паян 2

Анх би хуурайлах болсон чинь зориг хvрдэггvй ээ. Эмнэлэгт байсан болохоор сувьлагч дуудаж хуурайлуулсан. Хэ хэ. Oдоо бодохоор инээд хvрдэг юм. Юунаас нь айсын бол гэж бодоод.
Охин маань жаахандaa тархины даралттай, уйлахаараа их ээрдэг байж билээ. Тийм болохоор аль болох уйлуулахгvйг хичээж, жаахан л авиа гаргангуут нь тэвэрдэг байлаа. Учир нь тархины даралттай хvvхдийг их уйлуулж болохгvй гэж эмч хэлсэн юм. Бас ээрдэг болохоор хамаагvй ээрвэл харвадаг ч гэл vv дээ бvр ч хvн айлгаад хаячихаж байгаа юм.
Хvн болгонд тэврvvлсээр байгаад муу зан сурчихсан юм даг. Баас нь их шингэн ерєєсєє єтгєрч єгєхгvй нэлээд удаж билээ. Ээж маань чийгтэй байшинд байгаад тэгж байгаа байх гэдэг байлаа. Учир нь манайх олуулаа, дээрээс нь хамаатнууд ирж усанд ордог байсан юм. Тэгээд гэр их чийгтэнэ. Тосож шээлгэдэг байлаа. Тэхгvй бол аавых нь авдаг цалин хаанаа ч хvрэхгvй. Памперс гээч юмыг байнга авч чадахгvй. Охин маань ч ємсєх дургvй байсан юм. Аав ээж дээрээ байгаа хэрнээ. Байрны мєнгє тєлєхгvй, идэж уух юмны мєнгє гэхгvй, хааяа л нэг єдрийн од шиг ганц нэг юм гэртээ авч ээж аавыгаа баярлуулдаг байлаа. Ер нь нэмэр болохоосоо нэрмээс болсон нь их дээ. Энэ орон байрны асуудал залуу гэр бvлvvдэд их байх юм аа. Боломжтой нэг нь тусдаа гарч л байдаг л даа. Гэхдээ цєєхєн. ..
Ээж бол охиноо гэртээ харсан, хааяадаа нєхєртєє охиноосоо хэтрэхгvй гэж хэлvvлээд уур хvрдэг байлаа. Хэний хvvхдийг гаргачихаад ингэж хэлvvлээд байгаа билээ гэж бодогдоод... Насаараа тэгж жаран чавганцын гэгдсэн, нэр хvндгvй энэ хvvхэд харах гэдэг ажлыг хийх юм байх даа гэж сэтгэлээр унаж байсан юм даг. Ангийн маань охидууд япон, америк гээд л яваад байдаг. Би ингээд гэртээ гэж боддог vе байлаа. Гэхдээ энэ бодол маань нэг их удаан vргэлжлээгvй ээ. Аавууд хvvхдvvдтэйгээ нэг их тоглоод, харж єгєєд сvйд болохгvй ч гэсэн эхнэрээ чадах ядахаараа хичээж байхад нь амаа хамхиад дуугай байж байх хэрэгтэй шvv. Ирээдvйн ээж аав нараа! Янз бvрийн юм хэлж байж ханиа л гомдоохын нэмэр шvv дээ. Шал єєр юм биччихсэн сууж байна. Охиныхоо тухай гэчихээд...
Oхин маань маханд дуртай. Энэ ч монгол хvний зан байх л даа. Євєє нь хоол хийх болгонд шахуу єєхтэй хавирга чанаж бариулсаар байгаад махчин болгочихсон. Гаднаа хvн орж ирэхээс "дадаа" гээд гараа тосдог байлаа. Євєєгийн сургасан муу зан. Євєє нь єєрєє ажлаасаа ирэх болгондоо сок, алим энэ тэр барьж орж ирсээр байгаад тэр.
Эмээ нь цэцэрлэгийн багш мэргэжилтэй юм болохоор янз бvрийн vлгэр, дуу шvлэг уншиж єгч шулганасаар байгаад охин маань их эрт хэлд орсон. Эргэн тойронд нь эмэгтэй голдуу хvмvvс байсан болоод ч тэр байж магад. Ямар ч байсан vеийн хvvхдvvдээс эрт хэлд орсон юм даг. Анх аав гэж хэлж сурсан, бас дадаа гэж хэлж сурсан. Нєхєр бид 2 эхэлж аав гэж хэлнэ, ээж гэж хэлнэ гэж хоорондоо ярьдаг байсан юм. Тэгсэн аав гэж хэлдэг байгаа. Тэгсэн ээж маань угаасаа жаахан хvvхдэд ээж гэдэг vг их хэцvv байдаг, тэгээд ч хамгийн хайртай зvйл нь хэлэхэд хэцvv байдаг юм гэж хэлж байсан юм даг. Энэ vнэн байж магад. Хєлд их орой орсон. Их аймхай. Тэр нь євєєгєє болон ээжийгээ дуурайсан. Би ер нь би их аймхай хvн байгаа юм.
Yргэлжлэл бий...

Миний охины паян

Охиныхоо тухай оруулахаар шийдлээ. Хvн гээч амьтан чинь мартамхай юм хойно. Жаахан байхынх нь явдлыг мартаад байх бололтой. Эргээд охиндоо дурсаж ярихад ч хэрэг болно. Охин маань єєрийнхєє жаахан vеийн адал явдлуудаас яриулах дуртай байдаг юм.

Товч намтар: 2002 оны 4 сарын 11-нд тєрсєн. Тєрєх vедээ нэг их удаан євдєж ээжийгээ зовоогоогvй. Жин нь 3 кг 100 гр. Єндєр нь 51 см. Манай аав ээжийг эмээ євєє болгосон хvн нь гээд их эрх. Ямар сайндаа л євєє нь євєє боллоо гэж худалч хvнд 7 хоног архи уусан гэж байгаа. Ээжтэйгээ хааяа янз бvрийн юмнаас болж муудалцах гээд байсан хvн єєрєє ээж болох яг тэр агшинд ээжийгээ vнэхээр их єрєвддєг, улам их хайрладаг юм билээ. Ээжтэйгээ муудалцах нь багассан. Улам л баярлуулах юм сан гэж боддог болсон. Манай ээж биднийг нэг их нялуун эрхлvvлээд байдаггvй хvн чинь эмээ болоод зээгээ vнэн лайтай нялуун эрхлvvлдэг болсон. Манай 2 бие биенийгээ юу гэж дууддаг гээч... Эмээ нь болохоор миний гvнжээ, єєрийгєє гvнж гээд тасархай андуурсан єнєєх нь эрвээхэй эмээ гэж дууддаг. Эмээ нь эрвээхэй шиг дэгж дэрвэсэн хєєрхєн байдаг байх даа. Євєєг бол байгаагаар нь л дуудна шvv дээ. Бvдvvн євєє, халтар євєє. Энэ халтар гэдэг нэр нь бас учиртай. Нэг єдєр євєє нь ажлаасаа ирэхэд охин маань халтайсан юм сууж байсан гэнээ. Тэхээр нь євєє нь єхєєрдєєд халтар Саруулаа гэж л дээ. Тэгсэн охин маань єєдєєс нь халтар євєє гэсэн гэж байгаа. Тэгээд євєє нь єєрєє тvvндээ баярлаад єєрийгєє халтар євєє гэдэг болсон. За тэгээд ээж аав, дvv нарынхаа буянаар аав нь баастай даавуу нэг их угааж зовоогvй. Эмнэлгээс гараад удаагvй байсан юм даг. Манай дvv охины маань баастай даавууг угаав аа. Тэгээд тохоод тавьчихсан байсан юм. Тэгсэн аав нь ажлаасаа орж ирээд тэр угаасан даавууг нь vзчихээд миний охины даавууг дутуу угаасан байна гэж давхиад, єєрєє дахиж угаадаг юм байна. Тэгсэн тэр шар нь яг л арилж харагдана ш дээ. Аавых нь гарын арьс цоорохоо шахаад. Дараа нь манай дvvгээс уучлал гуйгаад ахын дvv сайн угаасан байна, дахиж угааж байгаарай гэдэг юм даа. Сэтгэл гаргаад юмыг нь хийж єгч байхад дуугай л байж байх хэрэгтэй шvv. Ирээдvйн ээж аав нар аа. Бас аавууд охиноо ч юм уу эсвэл анхных нь байсан болоод ч тэр юм уу хvнээс харамладаг юм байна лээ. Манай нєхєр анх манай ээж аав 2 бид 3-ын єрєєнд орж ирээд л охиныг маань хуурайлах гэхээр харамлаад байж билээ. Тэр vед бид аав ээжийнхээ нэг єрєєг эзэгнэдэг байсан юм. Сvvлдээ тоохоо болиод шєнє нь сэрэхээ болино, эмээ євєєд нь аваачаад єгчих гэж хэлнэ, энэ аавууд уу...

Нээх урт юм болох гээд байна. Yргэлжлэлийг дараагийн бичлэгт.

Гарчиггvй

Єнєєдєр энд бороо ороод жаахан тиймхэн байна. Эдний борооны улирал эхэлчихсэн. Монголд маань бороо орохоор ногооны vнэр vнэртээд л сайхан байдаг даа. Энд тийм биш. Єдєр болгон шахуу бороо орно, бороо орохоороо улам чийгтэй бvгчим халуун болоод ємхий vнэртэнэ.
За тэр ч яaхав. Амьдрах хvслэн блогийг хєтлєгчийн дvvд нь хандив єргєх асуудал энд тэнд яригдаад явж байна. Монголчууд бид хамтарч нэг юм хийвэл уг нь их сэтгэл гаргаад хийчих гээд байх шиг байна шvv. Би ч дутахгvй энд тэндэх бичлэг дээр нь сэтгэгдэл бичээд гvйгээд байгаа. Мessenger-т байдаг бvх дугаар луугаа тэр охины блогийг явуулчихсан, хандив єргєнє vv гээд хvсчихсэн байгаа.

Блогтоо бичье гэсэн зvйлvvд их байгаа боловч амжихгvй л байна. Бас нэг номыг хэдэн ч сар уншиж байна бvv мэд. Япон хэл дээр юм. Монгол ном байсан бол 1 єдрийн дотор дуусахгvй юy. Гэхдээ сvрхий толь бичиг энэ тэр бариад тэгж их удаад байгаа юм биш л дээ. 00-ын єрєє орохоороо л авч ороод уншаад байгаа хэрэг. Заримдаа мартчихнаа. Охин маань ном уншаад суух гэхээр тоглоё гээд байдаг болохоор. Охиноо тоохгvй байх нь бас хvмvvжил энэ тэрд нь муу нєлєєлнє гээд хажиглаад байхгvй, чадлынхаа хэрээр тоглох гээд vзээд байна. Yлгэрийн ч юм уу, зурагтай номны тухай бич гэвэл ч харин нэг бичиж єгєх бололтой. Оройд нэг ном уншдаг болохоор. Тэндээс нь бас гайгvй юм мэдэж авнаа. Японы дээр vеийн амьдрал, ёс заншил энэ тэр гээд л... Нээрээ эдний 12 жилийн тухай яриа нь их хєєрхєн. Тэгж байгаад орчуулж блогтоо тавинаа.
За цайны цаг дуусч байна. Ажлаа гялалзуулахгvй бол...

Эмгэн євгєн хоёр

1991 оны Шувуун саарал наадмын дєтгєєр байрын шагналт

Наадмаар эмгэн, євгєн хоёр хотоо сахин vлджээ. Урд гэрийнхээ эмгэнийг аргал тvvгээд, цvv нь мултарсан тэрэгний дугуй шиг майжигнан ирж явахыг харсан Буд євгєн "Yеийн хvvхнvvд ийм болчих гэж дээ. Сайхан хvvхэн явсансан" гэж гаслан шогшироод баахан тээнэглзсэнээ тосохоор шийдэв. Эмгэн нуруу vvрэн айсуй атигар євгєнийг хараад "Эрийг нас дарнаа гэж, бурхан минь. Ямар жавхаатай эр явлаа даа хєєрхий" гэж харууслаа. Євгєн
-Алив Цэвэлмаа минь. Ингэж яваад л чи нэг мєр сєхрєх хvн дээ. Гаднаа тvлш овоолтоотой байхад...
-Хєдлєхгvй бол энэ зовлого євчин ээрээд амраахгvй ээ. Гэмгvй, та хэрэггvй... Эр хvнээр шээзгий vvрvvлээд нvгэл болно гэв.
Тэд єдрийн уртад ганцаардах сэтгэлээсээ болж бие биенээ хань бараа татна. Эмгэн тос орхисон цай самарч, євгєнийг дуудан орны хажууд бамбай хаяад тухтай цайлцгаав.
-Ай мєн сайхан цай яа. Хvvхдvvд нэг л угаадас шиг юм чанах юм даа. Аргагvй л чиний гарын цай мєн юм даа гэж євгєн хєлс дааварлуулав.
Эмгэн євгєний баярлаж байгаад ч тэр vv, эсвэл гары нь дагаад горьдож байна гэж бодсон уу, нэг юм дутаад байх шиг єндєлзсєнєє "Ээ..." гэж уулгалан мартсанаа санах аятай
-Би танд тогоо тавьж єгье гэх нь тэр. Євгєн дуртай байсан ч
-Цэвэлмаа минь єдрийн хар халуун дээр бас шарагдаад... гэвэл
-Зvгээр ээ, хамаг амьтан наадаж байхад. Эр хvний заяа харих байгаа даа гэв. Эмгэний магнайн vрчлээ тэнийгээд, нуруу нь ганагар болох шиг євгєнд санагдаад залуу цагтаа их жоготой тоглож инээдэг байсан мишээл нь нvд, уруул хоёрт нь ургаад ирэв.
Євгєн шvvрс алдан "Харгиж дээ харгиж. Залуу цагт хонины бэлчээр дээр л тvйвээдэг байж дээ" гэх харууслын гаслант бодолд автав. Цэвэлмаа эмгэн гурван усаар охь нэрмэл авав. Сэтгэл жаргасан євгєн
-Аа мєн галзуу гарчээ. Ясны хєлс бурзайхаар... Yнэрийг нь ээ. Энэ гол усанд сайхан найрладаг байлаа даа. Одоо ч ярьж хєєрєх хvнгvй, хажиглагдах л vлдэж дээ гэлээ. Эмгэн
-Хэлээд яaхав, хэлээд яaхав гэж амыг нь дагуулав. Хєх ногооны хонин зэрэглээ шуулттай хаяанаас ирэлзэн босож, алс хангайн бараа хєхємдєглєнє. Євгєний нvvр халуу дvvгэн минчийж, дотоод хормойгоороо хєлсєє арчиж, бодол нь уясан цэнхэртэж, суудалдаа ганхасийгээд
-Цэвэлмаа гялайлаа хє. Цэвэлмаа... чи залуудаа зvсэнд чинь зvv сvвэлмээр сайхан хvvхэн байж билээ гэхэд эмгэн залуу хvvхэн шиг жуумганав. Буд євгєн "Єєртєє тохирсон жаахан аальгvй эм хvндээ хєгширсєн ч гэсэн хєєрхєн зохидог л юм байна даа" гэж бодоод
-Цэвэлмаа минь намайг архи хараад хэл амаа билvvдэж саймширчихлаа гэж битгий бодоорой. Миний vеийн харцуул бултаараа л нvдээ хужирладаг байсан даа гэхэд Цэвэлмаа эмгэн эртний харгуйн улбаагаар бvдчих шиг
-Та тоож хардаг байсан гэж vv дээ. Гэнэн тэнэгтээ хойноос чинь би нулимсаа мєн ч их залгисан даа гэвэл євгєн цохон дундуураа няслуулах шиг таг чиг мухардаж орхиод духаа баахан илж
-Ийм л сохор хорвоо гэснээ хэл ам нь эвлэхгvй баахан сууж
-Хvн хvнээ vгvйлж, мєрєєсдєг заяатайгаас... Данх цайгаа хувааж, хєлєє хучилцаж явбал... гээд гацчихав. Эмгэн сэтгэлээ онгойлгож, хангиналт шvvрс алдаад
-Хvн амьтны элэг доог болно биз дээ. Бурханы дутаасныг гvйцээхийн хэрэггvй гэдэг дээ гээд дахиж тогоо тавихаар газар тулж босов. Yд хэвийн сvvдэр хэлтийхэд хєхєрч хєвєгнєх дvнжгэр vvл, хоймор ханхалзах Буд євгєн хоёр адилхан харагдана. Євгєн байсхийгээд л
-Элэг доог ий... Эднийг бvтээгvй байхад энэ хорвоод бид эзэн нь байгаагvй гэж vv. Хvн єтлєхєєрєє данснаас хасагдаж, хvн биш болдог юм биз дээ хэмээн гомдол тавина. Эмгэн євгєнийг
-Балга сувс даахаа болио юу даа гэж аргадан бойлж, Будыг залуудаа талийгаачдаа агсамнан алхихад нь бах тав нь ханан бас атаархаж явснаа гэнэт санаад хvн гэдэг их нvгэл vvрч явдаг амьтан юм даа. Хатуу тоглоомтой хорвоо хойно доо гэж бодлоо. Эзэд нь наадамд явсан хот айлыг эмгэн євгєн хоёр сахиж байлаа л.

Жанчивдоржийн Дашзэгвэ

Хандив

Амьдрах хvслэн блогийг уншсанаас хойш сэтгэл нэг л тавгvй болоод байх боллоо. Одоо яaж байгаа бол гэж бодогдоод л, нэгэн хєєрхєн охин уйлж байгаагаар нvдэнд харагдаад л... За миний энэ байдал ч яахав.
Харин тэр охины эгч нь Зоос банкин дахь хуучин дансаа сэргээсэн байна. Сайхан сэтгэлт монголчууддаа нэг єдрийнхєє тамхины мєнгє, хэрэв та таксинд суух гэж байгаа бол автобусанд суугаад хэмнэсэн мєнгєє, хэрэв та амттан авч идэх гэж байгаа бол нэгхэн удаа тvvнийгээ тэвчээд тэр мєнгєє гээд л дор бvрнээ багахан ч гэсэн мєнгє хэмнээд тэр охины дансанд хийцгээвэл ямар вэ. Дуслыг хураавал далай гэдэг шvv дээ. 100 тєгрєг ч байсан хамаагvй, таны сайхан сэтгэлийн ачаар хvнд євчтэй тэр охин эдгэрэх болно.
Энэ тvvний дансны дугаар MNT 2413197095, USD 2413202777 юм байна. Энэ охины талаар мэдэхгvй нэгэндээ хэлж аль болох олон хvнийг хамруулахыг хvсч байна.
Сайн vйлс дэлгэрэх болтугай. Тэр охин заавал эдгэрэх болно.

Амьдрах хvслэн

Єнєєдєр амралтынхаа єдрєєр шинэ блог уншиж єнжлєє. Та бvхэн ч гэсэн ороод хараадхаарай. http://lovelife.delhii.net/2007/06/ блогийг хєтлєгч бvсгvйгээр бахархаж байна. Учир нь 20 хvрч буй хvнд євчтэй дvvгийнхээ тєлєє єєрийнхєє хvсэл мєрєєдлийг хязгаарлаж, ухаалгаар тэмцэж байгаа тvvгээр бахархахын аргагvй. Зарим vедээ эмч нарыг дотроо хараасаар, зарим vедээ нvдэндээ нулимс мэлтэлзvvлсээр бvх бичлэгийг нь уншиж дуусгалаа. Гэхдээ блог хєтлєгч бvсгvй та миний энэхvv бичлэгийг олж уншаад "єрєвдєж" байна гэж битгий эмзэглээрэй. Єєрийн тань оронд би байсан бол тийм их тэвчээр гаргаж чадах байсан болов уу... Мєн эрхэм блог хєтлєгч анд нартаа энэхvv бvсгvйд туслах ямар нэгэн арга чарга хайцгаая, тvvнд туслах арга зам байвал хэлэлцэцгээе гэж бодоод... Хvнлэг сэтгэл блогт уламжилбал яaх бол... Хvмvvсээ саналаа хэлцгээгээрэй. Сайн vйлс дэлгэрэх болтугай.

Ижий шvлэг

Цyгтаа амийг тусдаа болгож
Цустай хvйг тасдаж хайчлахад
Ижий минь сvv болон
Над руу урсаж эхэлсэн
Ижийдээ би хvv болон
Нар руу ургаж эхэлсэн, харин
Гарын минь сvvдэртэй цуг
Гал самардан
Хєлийн минь сvvдэртэй цуг
Хєє єшигчин
Yхэл надтай ихэр тєрсєн
Yнэрлэх vртэй болсон ижийд
Харамлах зовлон хамт ирсээн
Хариy бvрийгээс харамлахдаа
Хар халзан туулай болгон нууж
Ханиаж бvлээрэхээс харамлахдаа
Халууныг минь биедээ шингээж
Єлгийтэй надад амиа тавьсаар
Єлзийтэй ижий єєрийгєє мартсан
Сvvн мєрєн гэнэт ширгэж
Сvvлчийн дусал нь нулимстай урсаж
Ижий уул євєр дээр нурахад л
Илий орчлонд vхлийг анх vзсэн
Алаг заяанаас
Ардаа нуух эхтэй явсан би
Элэг дэвтээж
Энгэрт асах vртэй болоод
Аминаасаа илvv vрээ хайрлах
Амьтны зєнг биеэрээ амссан
Заяагvй хар нэхлийг бvр таньсан
Замгvй хар vхэлтэй нvvр тулсан
Сvvдэр дагасан энэ vхлээс
Сvv vнэртсэн vрээ ємєєрч
Хаалган дээрээ
Жагарын найман тахил зуруулсан
Халз хоймороо
Жаргалын найман морь тахисан
Чагтага юугаар єлзий утас ороосон
Чандмань бумбаар єлгийн буян хураасан
Ширмэлээ хvртэл насан хээтэй хийсэн
Ширдгээ хvртэл нар зєв тойруулсан
Бойтгондоо хонхтой
Бор халзан туулайгаа
Зvглээд ирэх элээн сvvдрээс харамлан
Зvvн хацартаа нааж
Зvvдэнд хуурах vнэгэн гvйлдээс харамлан
Зvрхэн талдаа нууж
Хоймрын нар дагуулан vрээ єсгєнє
Хиймoрийн сан тавиулан єсгєхдєє л єсгєнє
Yхлийг нь хvртэл нууж чадахгvй ч
Yрээ єстєл нь vхлийг хуурч дєнгєнє!

Дамбын Тєрбат

Тахиа

За энэ удаад хамаатныхаа нэгэн ахын тухай бичье.
Тэр ах маань уг нь бол ид л гялалзуулдаг 30 хэдэн насан дээрээ яваа нэгэн. Гэм нь амьдралдаа жаахан алдаад, архинд толгойгоо мэдvvлээд... За энэ хvний хувийн асуудал болохоор дэлгэрэнгvй бичихээ азная.
Тэгсэн саяхан сонсох нээ хашаандаа тахиа тэжээж байгаа сураг дуулдаад. Анхандаа ч чихэндээ итгээгvй. Нэг гэрээс гарахаараа тэнээд алга болчихдог хvн. Хэдэн архины найзууд байдаг юм шиг байгаан. Сайн мэдэхгvй байна л даа тэр талаар нь. Ямар ч байсан айлын бага гээд хэт эрхэлчихсэн. Ялангуяа ээж нь их эрхлvvлчихсэн. Хадаас ч хадаж vзээгvй хvн тахиа тэжээнэ гээд бод доо. Миний сэтгэлд лав буугаагуй юм даг (Ээж нар хvvхдvvдээ хайрлаж байна гээд хэт эрхлvvлээд, юм хум сургахгvй байх шиг. Хайр нь дотроо, хал нь гаднаа байх хэрэгтэй шvv). Тэгсэн тахиа нь єндєглєєд єндгєє хуваагаад. Манай дvvд хvртэл єндєгнийхєє дээжээс нэгийг єгсєн гээд л. За тэгээд сонсоод байх нээ тэжээж байгаа тахиатай нь холбоотой онигоо ч юм шиг юмнууд чих дэлсээд л байгаа.
Жаахан хожуу ухаан орсон ч тэр ах маань хувийн аж ахуй эрхлэх гэж байгаа нь яaмай даа. Єндгєє зараад мєнгє олох нь хаашаа юм, гэхдээ л єєрийгєє болгоод байвал аштай юу даа. Тэгээд ч мах vнэд орж байгаа цагт бол єндєг маш сайн хоол тэжээл болно шvv дээ. 1 ширхэг єндєг 500 грамм ч билvv махтай тэнцэх шим тэжээлтэй байдаг гэж 10 жилд байхад нэг багш маань хэлж байсан юм даг. Бас том том, юм яриад байна гэсээн. Тахиагаа єсгєєд, єдєрт авах єндгєє олон болгоод гээд л...
Ямар ч л байсан ямар ч амьдралын идэвхигvй, архи уудаг байсан ах маань бага ч гэсэн мєрєєдєлтэй болсонд дvv нь дотроо баяртай л байна. Энэ завшааныг ашиглаад та шvv гээд хэлчихье. (Албан ёсны хэллэг болчихов уу яaв?) Уг нь єєрєє нэг хvvтэй, тэр нь 6-р ангид сурдаг. Онц сурдаг, сургуулийнхаа тооны аварга, сая А гарсан гээд л их сэргэлэн байрын жаал хvv байдаг юм. Ах маань та хvvгийнхээ ирээдvйн тєлєє, хvvдээ муу аав байхгvйн тєлєє хичээгээрэй гээд бас блогоор дамжуулаад сэтгэлийнхээ vгийг хэлчихье.
Эцэст нь хэлэхэд хашаанд амьдардаг монголчууддаа газраа ашиглаад ногоо цагаахан тарьчихдаг, ах шиг маань тахиа тэжээсэн ч болно шvv дээ, ямар нэгэн юм эрхэлвэл яасан юм бэ гэж хэлэх гээд л.
PS: баахан хэлэх гэдэг vг хэрэглэчихэж. Sorry

Будаа тарив

Єнєєдєр бага сургууль явлаа. Yдээс ємнє 2-р ангийн 2-р бvлгийн ханзны хичээлд цуг сууж дараагаар нь монголын тухай танилцуулга хийв. Ханзны хичээл их сонирхолтой байлаа. Урд нь сонсож байгаагvй шинэ зvйл мэдэж авсан шvv. Зааж буй ханз нь хэдэн жил ханз нухаж байгаагийнх овоо мэддэг ханз байсан ч зурлагын тал дээр бас л анхаарах хэрэгтэй юм байна даа гэж єєртєє сануулав. Оюутан байхдаа гараараа л бичдэг байсан бол энд ирээд гараар бичихээ байсан. За энэ ч яaхав. Гол сэдэвтээ оръё.
Монголынхоо тухай ч яaхав байнга ярьж байдаг юм болохоор... Хvvхдvvдийн зvгээс асуух асуултыг ч ерєнхийд нь мэддэг болчихсон, нэг ёсондоо бага сургууль явах ажилд бол нэлээд гаршaaд байгаа юм. Yдээс хойш нь будаа тарив. Харин энэ удаад будаа тарьсан тухайгаа жаахан бичье. Дээр vед япончууд будаагаа гараар суулгадаг байсан бол одоо vед бvх юм техник болохоор одооны хvvхдvvд тэрхvv уламжлалт зан vйлээ сайн мэдэхгvй болж байна гэдэг vvднээс эдний ихэнх бага дунд сургууль дээр vеийн уаламжлалт зан заншил, соёлоосоо заах тусгай программ байдаг. Тэрний нэг нь энэ удаагийн будаа тарих явдал байлаа. Мэдээж будаагаа тарихдаа урьдчилаад тэр хавийн эмээ євєє, боловсролын байгууллага, сайн дурынхан хамтраад vрсэлгээгээ суулгачихна. Тэгээд хvvхдvvдийг 1-6 ангиар нь ээлжлvvлээд багц багц vрсэлгээ бариулж байгаад л хєл нvцгэн талбай дээр гаргачихаж байна лээ. Будаа гээч юм чинь єєрєє их устай шаварлаг хєрсєнд ургадаг юм болохоор будааны талбай нь шилбэ хvртэл устай, хєрс нь усанд байгаа болохоор шавар шиг л юм билээ. Намар гэхэд уртаас урт ургадаг юм байна лээ. Хvvхдvvд л болсон хойно энэ шавар луу чинь яaж орноо, айгаад байнаа, хорхой явж байна гээд л дор бvрнээ янз бvрээр орилолдоод л байх юм. Эгч наана нь бас тэрvvхэндээ яaж орноо гэж бодсон хэрнээ нэрээ бодоод л дуугай байгаа юм. Уржнан жил бас ингэж будаа тарих арга хэмжээнд оролцож байсны хувьд бас ч гэж туршлагатай л байлаа. 9 сард хураах vед нь бас дуудаж оролцуулна гэсэн. Будаа гэснээс японы будаа их гоё цагаан, агшаасны дараа зєєлєн байдаг юм. Их амттай. Монголд будаанд тос хийж агшаадаг хvмvvс байдаг даа. Тэрэн шиг тос энэ тэр хийж агшаахгvй. Эд нар єглєє, єдєр, орой тувт будаагаа идэх юм билээ. Халуун болохоор сэрvvднэ энэ тэр гэсэн ойлголт байдаггvй байх л даа. Манайхны єглєє, єдєр, орой мах иддэг шиг л. Будаа идээгvй бол хооллосон болохгvй байна гээд л...

Нэг иймэрхvv, миний нэг єдрийн ажил. Гэхдээ єдєр бvр бага сургууль явахгvй л дээ. Сард хэдэн удаа ч гэдэг юм уу.

Хєєрлийн шvлэг

Тэр vнээн би хєєрvv хvн
Тэнгэр дээр тєрсєн гэж єєрийгєє
Харсаар байтал худлаа хэлж
Халyyрч шvлэглэсэн хvн
Тэргэл цагаан сарыг нь чамайгаа гэж
Бvлээрч шvлэглэсэн хvн
Тэр ч бvv хэл
Бyдант тэнгэрийн танихгvй одыг минийх гэж
Бyлааж шvлэглэсэн хvн, хvлцэл єчмvv
Єчсєн єчєєгvй би дахиад л
Онгирох нь
Єндєр тэнгэрийн vvлс ахиад л
Зангирах нь
Хvлэглэж давхисан морины ам ч
Халах нь
Хvрдэн их дэлхийг мєндєр цохиж
Алах нь
Онгирох юм надад их бий
Хялмаалсан олон од бvхэн миний
Алаг нvднээс аргамжаатай
Хязгааргvй их тоо бvхэн миний
Арван хуруунаас уяатай
Миний
Онгирох
Орон зай ийм
Єєрчилж зогссон газар бvхэнд
Єєрєєс минь vvсдэг
Дєрвєн зvг vзvvргvй
Єндрєєс минь дээшээ
Єсєж vргэлжилсэн
Бoсoo шулуун тєгсгєлгvй
Миний
Хєєрєх
Хєх тэнгэр энэ
Би онгирохдоо
Цэнхэр хорвоогийн уудамд
Шахцалдахгvй тонгочих гэсийм
Цэнгэг усныхаа мандлаас
Шартахгvй залгилах гэсийм аа
Онгирох юм надад их байна
Yгvйрлийн зуднаас
Тvрvvлж нvvгээд
Багширсан сvрэг байна
Yvлэн сvvдрээс хоцорч нvvгээд
Барагдсан бууц байна
Галтай чулуу, устай чулуу, задын чулуу
Газар, далай, тэнгэрийн 3 чулуу
Гурвуулаа над байна
Аяа! Би наанадаж онгиръюу
Талын шуурганаас єрсєн босч
Таанын толгойноос шvvдэр тvvж
Шивээ уурлуулах нь
Аяа! Би наанадаж онгиръюу
Лусын охинтой
Даалуудаж
Луутай тэнгэрт
Yvлvvдэх нь
Ардын дууныхаа
Хє хє нугалааг
Хєх алчуур шиг хийсгэж
Айраг дэмбээ намрынхаа
Алтан дэлбээ найран дээр
Агсан морьтой ханхалзаж
Аяа! Би дахиад л
Шvлэглэх нь
Анхилхан мод ахиад л
Гєлєглєх ньОрчлон хорвоо бас л
Дунших нь
Онгодоор бичсэн шvлгээ би
Унших нь
Уншихгvй гэсэн чинь
Уурласан євгєд
Удмаа залгуулахгvй гэж
Айлгасан юм
Уншихгvй гэсэн чинь
Уйлсан бvсгvй
Урvvлаа єгєхгvй гэж
Тyньсан юм
Онгирохгvй байя гэсэн чинь
Одтой тэнгэр хилэгнэж
Oнгoдoo єгєхгvй гэсэн юм
Онгирохгvй байя гэсэн чинь
Онгод лус дургvйцэж
Oхинoo єгєхгvй гэсэн юм
Тэр vнэн, би хєєрvv хvн
Тэнгэр дээр тєрсєн гэж харсаар байтал худлаа хэлж
Зvтгэж шvлэглэсэн хvн
Тэр ч бvv хэл огт танихгvй бvсгvйг минийх гэж
Гvтгэж шvлэглэсэн хvн
Тэд бvхнээс хvлцэл єчмvv

Б.Доржпалам

ISO

6 сарын 1-ний vдээс хойш ISO -ийн талаарх хичээлд суулаа. Манай хэлтсийн ажилчид vдээс ємнє, vдээс хойш 2 хуваагдаж хичээллэв. Хэлтсийн дарга энэ талаар бидэнд яриа хийлээ. ISO гэдэг нь International Organization for Standardization гэдэг англи vгний товчлол бєгєєд (японоор 国際標準化機構, Монголоор нь оноогоод хэлээд єгєх хvн байвал сайн байна шvv.) сvvлийн хэдэн жил японд их хэрэглэгддэг болоод байгаа юм. Мєн энэ талаар их олон сургалт семинар явагдаж байна. Манай ажилд гэхэд жилд 1 удаа явагдаад байгаа юм. Энэ талаарх хєдєлгєєн єрнvvлээд гарсан vр дvн, ахиц, мєн vр дvн гараагvй хэсгээ дахин нэг харж анхаарч ажиллах талаар ажилчиддаа хэлж ойлгуулах, тэднийг санаачлага гаргаж ажиллах зэргийг уриалдаг. График гаргаад ийм ийм юм нь буурсан, энэ нь нэг их буураагvй байна гээд vзvvлж байна лээ. Хойшид ч бvгдээрээ хvчээ нийлvvлээд дор бvрнээ зvтгэл гаргаж ажиллацагаая гээд л манай дарга урсгаж єгч байна лээ. Захиргааны газар нь тусгай энэ талаар хєтєлбєртэй. Албан хаагчдад нэг нэг жижигхээн дэвтэр тараагаад єгчихсєн. Тэр нь ISO-ийн чиглэл зэргийг бичээд хэвлэчихсэн. Явцын дунд гарсан єєрчлєлт, арга хэмжээ зэргийг хэвлэж єгєєд тэрэн дээр наагаад байнга харж уншиж байх ёстой.
Мэргэжлийн vг хэллэг ихтэй, vг бvрчлэн ойлгоход жаахан хэцvv байсан ч ямар ч байсан тэр хичээл дундаас ойлгож авсан зvйлээ дор сийрvvлье.

1. 6 сараас 2 зvйлийг эхлэн хэрэгжvvлнэ. 1-рт зангиа зvvхгvйгээр ажилдаа явах. Мєн богино ханцуйтай цамц ємсєж байх. Энэ нь японд зун их халаад сэрvvцvvлэгчийг хэт их ажиллуулсанаар тог их vрэх гэх мэт зардал их гардаг. Тэгээд энэ жил єрєєний хэм 28-аас доош буухгvй гэсэн. Бvтэж, урсаж vхэх байхдаа. Гvрийнэ дээ. 2-рт ажлын цаг дууссан оройн 6 цагийн vед захиргааны байрны тогийг бvхэлд нь унтрааж байх. Зайлшгvй оройн цагаар vлдэж ажиллах шаардлагатай хэлтэс нь тийнхvv гэрэл унтраасны дараа єєрсдєє гэрлээ асааж байх. Урд нь коридор энэ тэр гээд хvн байхгvй газрын гэрэл асаалттай байдаг байсан юм.
2. Хойшид ч дараах зvйлийг хэрэгжvvлж, хvн бvр дор бvрнээ ухамсарлаж ажиллах. Yvнд цаасан хогоо багасгах. Энэ нь хэрэггvй зvйлсийг хэвлэж гаргахгvй байх. Зайлшгvй хэвлэх шаардлага гарсан тохиолдолд зєвхєн нэг нvvрэнд биш ар євєргvй хэвлэх гэх мэт.
3. Аль болох цахилгаан шат ашиглахгvй байх. Цахилгаан шатанд бас л хєєрхєн хэмжээний тог vрж байгаа юм. Манай хэлтэс 1 давхарт байж байгаад 4 сараас 6 давхарт нvvж очсон. Би ч энэ 5 сарын хугацаанд цахилгаан шат бараг ашиглаагvй. Учир нь нээх тог хэмнэх гэсэндээ биш л дээ. Хамгийн гол нь турах гэж. Хэ хэ. Єдєрт дор хаяж 3 удаа шатаар дээшээ доошоо явж байх зорилт тавиад байгаа. Yргэлж суугаад PC ширтэж байдаг хvнд бол их дажгvй хєдєлгєєн болно.
4. Єдрийн цайны цагаар PC, printer зэргээ унтрааж байх. Мєн урт цагаар хурaл цуглаан зэрэгт орох болсон vедээ ч PC-гээ унтрааж байх. Намайг анх ирэхэд л єглєє ажил эхэлтэл (8:30) эрт ирсэн хvмvvс гэрлээ асааж болохгvй, ажил эхэллээ гэсэн ая явахаар бvгд гэрлээ асаадаг байсан юм. Мєн єдєр цайны цаг (12 цаг) болохоор ая яваад л гэрэл унтраана. 13 цагт цайны цаг дуусахаар бас л єнєєх ая чинь яваад л бvгд гэрлээ асаагаад ажлаа эхэлнэ.
5. PC, TV, printer энэ тэрийг унтраахдаа бvр уг залгуураар нь унтрааж байх. Жишээ нь бид гэртээ зурагтаа унтраахдаа зєвхєн удирдлагаар нь л унтраагаад хаячихдаг даа. Тийм биш, бvр угаар нь салгаж байх. Зєвхєн удирдлагаар нь салгасан тохиолдолд ч тог гvйж явдаг гэнэ шvv.

Гээд л зєндєє байсан л даа. Санаж байгаагаа бичлээ. Энэ бvгдийг зєвхєн албан ажилдаа биш, хувийн ахуй амьдралдаа ч хэрэгжvvлэх хэрэгтэй шvv. Ингэснээр таны єрхийн санхvv, эрvvл мэнд гээд л амьдрал тань эрс дээшлээд л явчихна. Танд ч, эргээд дэлхий нийтэд маш хэрэгцээтэй зvйл болох юм.