エリン

Сүүлийн үед охины минь тэсэн ядан хүлээж байгаад үзэж буй хүүхэлдэйн кино. Нэг дэх өдөр найзууд охидуудтайгаа "чи үзсэн үү? би үзсэн ш д" гэж ирээд л хоорондоо үйл явдлыг нь ярьдаг гэсэн.
Би ч бас багадаа тэгж ярьдаг байсан байх даа, охин насаа гэж. Эргэж нэг оччоод ирэх юм сан...

Хүссэн юм хүзүүгээр

Өнөөдөр охины минь хичээл эхлэж санаа амарлаа. Өдөр нь би унтана уу, сэрнэ үү, номоо уншина уу, иднэ үү ууна уу хэнд ч хамаагүй дураараа дургиж болно. Хэ хэ.

Юу хүзүүгээр ороосон бэ гэхээр байна ш дээ, ингэсийн.
Охин маань өдөр бүр даалгавараа бага багаар хийгээд байсан даа. Тэрийг нь би тээршаагаад бараг хичээл эхлэхийн өмнөх өдөр хийчихэд болох юмыг гэж бодоод хүсээд байсан юм хүзүүгээр ороочихсон. Гэхдээ хөөрхий минь бичих даалгавраа бүгдийг нь аль эрт хийгээд дуусцан л даа. Юу нь үлдсэн бэ гэхээр зурагт өдрийн тэмдэглэл, хөдөлмөрийн хичээлийн даалгавар ямар нэгэн бүтээл туурвих, чөлөөт судалгаа болох өнөөх хорхой шавьжныхаа судалгааг бичих гэсэн 3 юм дутуу яваад л байлаа. Түүнийгээ өчигдөр хальт нулимстайгаа хутгалдаж байж дууссан. Өөрөө хийсэн байсан усан онгоц нь хөвж өгөхгүй, аав нь тусалж байна гээд бүгдийг нь шахуу хийсэн. Охин харин тэр хооронд дуг нойрондоо дугжраад л. Тэгээд гэнэт өөрийнхөө 10 жилийг дурсаад. Өөрөө хийж чадахгүй байж багшаа би хийе гэж авчаад ээжийгээ шөнөжин нойргүй суулгадаг байснаа, хормогч хийж байна гээд эмээгээрээ оёулаад багш эмээд чинь дүн тавих уу? чамд дүн тавих уу гэж байж нэг юм 4 тавьж байсныг дурсах шив дээ.

"Монгол үндэстэн бүрэн эрхт улс болох замд 1911-1946"

Онц сонирхолтой ном уншлаа. Монгол маань тусгаар тогтнолоо олоход эргэн тойрны улсууд хэрхэн хандаж байсан, хэн хэн ямар үүрэг гүйцэтгэсэн гээд л. Түүхэн хүмүүсийн зураг хөрөгтэй. Хувцаслалт, үсний засалт гээд л тухайн үеийн хүмүүсийн аж байдлыг хүртэл мэдэж болохоор. Гэхдээ ихэвчлэн дээл л өмссөн байна лээ. Эмэгтэй хүмүүсийн зураг нэг ч байгаагүй.
За энэ аахар шаахар зүйл ч яахав... Ганц нэг жишээ оруулъя дөө.

...Монголын асуудал Сталины анхааралд илүү өртсөн үе бол 1932 он байх хэмээн бодно...
...Энэ үеэр Алс Дорно дахинд олон улсын байдал маш ээдрээтэй болж, Японы бодлого идэвхижиж, ялангуяа Манж Го хэмээх тоглоомын улс түүнийг тойрсон элдэв асуудлууд Монголтой холбогдож ирсэн хийгээд Монголын дотоодын болон гадаад нөхцөл байдал Сталины анхаарлыг зүй ёсоор татахад хүргэжээ...
...Сталин Монголын төрийн удирдагч нартай анх уулзсан нь 1933 оны 12 сарын 25-ны өдөр БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн орлогч бөгөөд Сангийн Яамны сайд С.Довчин, МАХН-ын Төв хорооны нарийн бичгийн дарга Б.Элдэв Очир, БНМАУ-аас ЗХУ-д суугаа элчин төлөөлөгч Г.Самбуу нар И.Сталин Ворошилов нар лугаа уулзсан нь Монголын түүхэнд Сталинтай Монголын төрийн удирдагчдаас уулзсан анхны тохиолдол байсан юм. Он дарааллаар авч үзвэл 1933 оноос хойш дэлхийн 2 дугаар дайны эхний 2 жил буюу 1941, 1942 он, 1950, 1951 онуудаас бусад бүх онуудад зарим жил 2 удаа хүртэл уулзаж байсан нь харагдана...

За залхуу хүрчлээ хэхэ. Ерөнхий сайд Гэндэн, Амар, Чойбалсан нарын уулзалтын үеэр болсон сонирхолтой ярилцлагууд байгаад байдаг. Бүгдийг нь бичнэ гэхээр амжихгүй, бүтэн ном хуулж бичих болчих гээд байдаг. Хүмүүсийн санал асуулгаар бичдийм билүү хэхэ.
Бас Хятадын Ерөнхий сайд Сун Цзы Вэнь гэгчтэй Сталины хийсэн уулзалтын үеэрх ярилцлагууд байгаад байдаг. Яадым билээ байз.
Хүмүүс олж уншина биз дээ гээд хэлчих нь л хамгийн best арга???

Believe

Төгсөлтийн баяраар их дуулдаг юм шиг байгаан. Охин бас цэцэрлэгээ төгсөхдөө ангиараа дуулсан.

Наушка

Газарчилсан нь

Найздаа амьдарч буй газраа танилцуулав аа. Гүйцээж амжаагүй, дараа дахин ирээрэй гээд л үлдлээ.
Зураг1: Орой нь солют буудахад харьж ирж амжаагүй, учир нь баруун талаасаа эхэлж guide хийсэн юм. Солют нь мужийнхаа төвд буюу зүүн талд болоод. Гэхдээ сүүлийн хэдэн буудалтыг үзэж амжсан боловч бороотой, салхигүй бөөн утаан дунд олигтой харагдахгүй байсан.
Зураг2: Цэцгийн хүрээлэн. Энд ангийнхаа 2 ч охинтой патераа татуулаад амжсан шүү. Уг нь бол зүүдлээ ч үгүй л явлаа ш д.
Зураг3: Баруун хэсэгт байдаг Сакайминато хот. Миүги Шигэрү гэдэг зохиолчийн төрсөн нутаг. Манга-ны нь баатруудаар гудамжаа чимсэн, жуулчдыг ихээр татдаг хот. Манга уншигчид ихээр ирдэг юм билээ. Би манга унших дургүй...
Зураг4: Шян шян мацүри. Шүхэр барьж бүжиглэдэг. Байгууллагууд баг бүрдүүлээд 2 гудамж тойрон бүжиглэж алхдаг. Дуу нь их таалагдаад байдаг юм. Захиргаа нь баг бүрдүүлж жил бүр оролцоно, захирагч нь толгойд нь явна. Би 2 жилийн өмнө бүжиглэж л явлаа. Сайхан дурсамжуудын маань нэг болж үлдсэн...
Охид бүсгүйчүүд нь юката гээд зуны кимоногоо өмсөж гоёдог, зарим эрчүүд нь хаппи-гаа өмссөн байх нь ч бий. Охин бид 2 ч юката өмсөж гоёсон, охин минь бэлгэнд ёстой хөөрхөн ягаан юкататай болсон юм. Бөөн баяр л байсан.

Найз, шорвог бууз

Хэд хоног найзтайгаа буу халаад л дэлгүүр хэсээд л, муж дотроо аялаад л сайхан байлаа. Яаж зүгээр байхав паянтай.
Орой нь хэсэг хүмүүстэй уулзах ёстой байсан тул өдрөөс эхлээд л бууз бэлдэвээ. Нөхөр ажилтай тул охинтойгоо хамтраад, охин минь цэцгэн бууз чимхэж өгөв. Нэг найз нь гээд 3 дугаар ангийн япон охин цуг чимхэлцэвээ. Шалчийсан юм л болоод байсан. Охиндоо хэцүү бууз биш амархнаар нь цэцгэн буузаа чимхээ гээд хэлчихсэн чинь буруудсан.
-Бидний чимхсэнийг муухай гээд голоод байгаамуу. Бла Бла.
-Үгүй ээ, зүгээр л зочин ирэх юм чинь гоё цэцгэн бууз байвал гоё ш дээ.
Гэж байж арай хийж уурыг нь гаргаад. Япон хүүхдүүд бууз чимхэнэ гэж үзүүлж өгнө ш дээ. Хийж сураагүй болохоор гар хөл нь цаанаа л эв дүй муутай. Зүгээр л амсарыг нь базаад хумьчихсан юм шиг л юм болдын.
Иймэрхүү сүр дуулиантай эхэлсэн буузаа арай хийж талаас ихийг нь чимхэж дуусгаад, миний ч явах цаг болоод, нөхөр охин 2тоо найзыг маань тосоод, үлдсэн буузаа чимхээд, жигнээд сайхан дайлаад сууж байгаарай гэж зарлиг буулгаад л явлаа.
Байсгээд утас дуугарна. Охин
-Ээжээ найзынхаа утасны дугаарыг хэлээч ээ?
-Ээжээ яг юу ав гэлээ? (замаараа дэлгүүр орох ёстой байсым)
-Ээжээ жигнүүрийн 2 дахь давхар нь хаана байгаам бэ?
Хүмүүстэйгээ ч олигтой юм ч ярьж амжсангүй, дуусгаад нөхрөө ирж аваач гэж гэсэн чинь яг бууз нь гарч байна гэнээ. Нөхөр ч буузаа таваглаад идэж байгаарай гэж найзад маань хэлчээд намайг тосоод, бид гэртээ ирээд буузнаасаа амслаа.
-Пүү паа ямар шорвог юм бэ?
-Ямар хачин юм хийдийм бээ?
Найз маань нэрэлхээд баахныг идчихсэн, охин маань онгироод баахныг идчихсэн сууж байсан. Яг "Гарын таван хуруу"-н дээр гардаг шиг.
Хэт их бэлдэх бас дэмий золиг юм аа, аминдаа л лууван, хулуу, нира?, сонгино, сармис, байцаа гэсэн ногоо оруулаад хачин сайхан амттай бууз л хийчих санаатай байсым.
Дараа зочин хүлээж авахдаа өөрсдөө л идэх юм чинь гэж бодож хийж байхаас...

5 жилийн өмнө

Сэтгэлдээ дүүрэн мөрөөдөл бас түгшүүр тээсээр нутгаасаа гарч байлаа.
5 жил ч урт юм шиг хэрнээ дорхноо өнгөрсөн байна гэж.
8 сараас эхлээд 6 дахь жил нь start.

君を乗せて

Охины минь дуртай дуу. Хүүхэлдэйн киноны дуу нь. Ая энэ тэр нь нэг тийм том хүний дуу шиг л байгаам ...
3 настай хүүхдийг "маамуу нааш ир"-ийг дуулчих гэсэн чинь
"-Тэр чинь жаахан хүүхдийн дуу" гэдэг шиг л юм болж байх шиг.

Сэтгэгдлийн хариу

Хариугаа энд бичлээ, бусад хүмүүс ч уншиг.

Амор: Тийм үү. Охиндоо сонсгох юм сан. Нэг өдөр бөөндөж тархиа болон биеэ ядраахгүйгээр ингэж өдөр бүр бага бага цагаар хичээллэж сурвал сайн байдаг гэнээ. Одоо овоо дасах шинжтэй, хамтарч үг хайж энэ тэр.

Про31: Харин тийм ээ. Манайх шиг хөдөө гадаа явна гэж байх биш, ингэж л идэвхитэй өнгөрөөхгүй бол ч...

Цацрал: Харин монгол шигээ зарим нэг юман дээрээ хэнэггүй байвал зүгээр юм. Мэдээж "авах юм" их байнаа. Яаж ингэж хүмүүжүүлээд байгааг сайн мэдэхгүй л байна. Бага багаар бичлэг оруулнаа.

Дамдаа: Одоохондоо ханз энэ тэр дээр гайгүй л байна, яваандаа "гологдоод" эхлэх байх.
Өдөр бүр сургууль руу шогшуулдаг нь байна ш дээ тухайн хүүхэд өөрийн жаахан тааруу гэсэн хичээлээ давтдаг гэсэн. Бассейнд харин зүгээр байх шүү. Хар халуунд... Гэхдээ нээрээ залхуу хүрмээр тээ, нэг мөсөн амраасан шиг амраачихгүй тээ хэхэ.

Теди: Сольвол сольчий шүү.

Зуны амралт

Охины зуны амралт эхэлсэн. Сар гаран амрана. Хажуугийн сааданд өглөө 6:30-с радио дасгал хийдэг юм байна. Өнөөдөр эхний өдөр нь ширүүн бороо ороод дасгалаа хийгээгүй, харин ирцийн картан дээрээ тамга даруулаад ирсэн байна лээ. Ээж нар нь бас дасгал хийдэг юм болов уу гээд миний үстэй толгой арзайгаад байсан чинь ашгүй ээжүүд хийдэггүй бололтой. Нойроо л харамлаж байгаа м л даа. Хэ хэ.
Эндхийн бага сургуулийн тухай иймэрхүү маягаар бага багаар оруулахыг бодноо. Залхуу хүрэхгүй бол шүү. Ойрд их залхуу болж байгаа... Халаад урсах гээд байгааг ч хэлэх үү.
Зуны даалгавараа өдөр бүр бага багаар хийж бай гэж багш нь айлдсан юм шиг байгаам. Өдөрт жаахан юм хийхийн. Миний бодлоор бол нэг л өдөр бөөндчихмөөр... Бас зуны даалгавартаа өөрсдөө мэдээд нэг юм судалж ир гэсэн юм. Охин маань хорхой шавьж судлана гээд багшдаа хэлсэн гэнээ. Тэгээд өчигдөр борооноор чинь "бороотой өдөр хорхой шавьж яадаг вэ" гэдгийг судлахаар намайгаа чангалаад бороонд хорхой харж өнжив.
За нэг иймэрхүү, ээж нь түрүүлээд "галзуурчихгүйхэн" шиг зуны амралтыг дуусгахын төлөө тэмцэнэ дээ хэ хэ...

Бичмээр байвч...

үргэлжлүүлнээ

Бас нэг киноны дуу хайгаад олсонгүй. Нэрийг нь мартсан байнаа.
Дараа хайж олоод оруулнаа.

Үргэлжлэл

Үргэлжлүүлнээ...
Сахалтай ах...
Мэнгэтэй ах...
Царайлаг ах...
Дурламтгай охин нас...

Орос дууны өдөр

Орос дууны өдөр зохиох гэсэн чинь наадам таараад...
Бичлэг оруулахгүй гүрийж гүрийж наадам дуусгаад...

Орос хэл, орос дуу энэ тэр

Чандмань ахын блог дээрх орос дууг сонссон чинь гоё санагдаад зөндөө сонслоо. Орос хэл ч бас д ойлгохоо байжээ. Нээх сайн байсан ч юм шиг юм ярьдаг гэнээ. Хэ хэ. Орос сувгууд дээр баахан л савангийн дуурь үздэг байж дээ.

Талх

Талх баригчтай болоод оо. Одооны талх баригч их амар болжээ. Гурил, эсгэгч, сахар үзэм энэ тэрээ хийгээд л орхичихно. Баригч маань өөрөө зуурна, амраана, хөөлгөнө, тэгээд шарна. Ингээд л 4 цагийн дараа зурган дээрх шиг талх гараад ирнэ. Гэм нь хэмжээ нь арай л жоохондоод байнаа. Амттай болохоор суурин дээрээ алга болчоод байхым. Хэ хэ.
Жаахан байхдаа дуковондоо талх барьдаг л байлаа. Хольцгүй идсэн ч гоё амттай гээд л хавь ойрын бацаанууд цувна өө. Эгчийг хошгируулаад л. Би ч онгироод л...
Одооны маань талх баригчийн ид шид нь бас их байх шиг байгаан. Одоохондоо ид шидийг нь бүрэн гүйцэд үзэж амжаагүй байгаа. Үзэхээрээ зураг оруулнаа.

Доржзовдын Энхболд "Жаргалмаа"

Дэндэв юунаас ч болсныг бүү мэд гэнэт сэржээ. Гэрт нь жавар хургаж дух зулай руу нь сэрүү татна. Хотон дахь малаа ямар нэгэн юм болсон байх вий хэмээн чимээрхэн чагнаархвал нам гүм. Зүүн урд зүгт хүрэн шарынх нь хүүгэтэл амьсгал татах нь даавуу цуулах мэт тод сонсогдоно. Энэ ч гарцаагүй гявантай мал юм даа гэж бодлоо. Гявантай үхэр ийнхүү хөр цасан дээр хэвтдэг, хэвтрийг нь үзвэл цас ногоон туяатай болж хайлмагтсан байдаг гэж сонинд бичсэнийг уншаад хүрэн шарынхаа хэвтрийг очиж үзвэл нээрэн л ногоон туяатай болчихсон байсан сан. Тэгсэн үхрийн гяван гэдэг асар үнэтэй түүхий эд гэсэн сонины үсэг харагдах шиг болоод хүрэн шараа хайрлахдаа нулимс нь гарахаа шахжээ. Юуных нь түүхий эд байхав дээ. Ээж нь яалаа даа. Хэдэн жил зовж шаналан явснаа цөснөөсөө шүдэнзний толгойн чинээ хоёр гурван чулуу авахуулсан, мэс заслаас гарч ирээд тэнхэртлээ мөн ч зүдэрч билээ. Тэгтэл тэр муу үхээрийн гурван чулуу хүний гяван болох нээ. Мөн ярьдаг улс шүү. Эмч залуу тэр чулуунуудын нэгийг хямсаагаар чимхэн байж харуулаад "За ээжийн чинь зовлон энэ дээ. Энэ л цөсний амыг таглаад зовоогоод байж. Одоо айлтгүй ээ" гэж инээмсэглэн хэлсэн сэн. "Харин энэ одоо бол зовлон биш, ердийн л нэг алаг чулуу. Ээжийн минь биед байсан юм даа гэж бодоод авч хадгалбал хадгал, гаргаад хаячихвал ч хаячих, юутай ч хүүд нь өгчихье" гээд Дэндэвт өнөө гайтмаруудыг өгч билээ. Дэндэв тээнэглэзсэн авч тайлбар тавьж чадсангүй аваад л даалиндаа хийчихжээ. Анхандаа хаячихъя гэж бодсон боловч нэг л болсонгүй явсаар л байж. Ижийгээсээ хойш хаячих вий гэхээс л байн байн гаргаж үздэг болж билээ. Түүнийгээ Хандармаад ч үзүүлээгүй. Харин Жаргалмаа бол мэддэг байсаан.
Жаргалмаа... Дэндүү айвуу тайвуу, дэндүү налгар наазгайдаа Дэндэвийг Хандармаад алдсан даа. Өглөөнөөс үдэш болтол үсээ ч нэг олигтойхон илчихгүй, бүсээ ч чангалаад бүсэлчихгүй, нэг л үлхийсэн юм явдагсан. Хэдэн хүүхэдтэйгээ ноороод л, миний заяа тавилан оногдсон газар энэ дээ гэсэн шиг гэрийн зүүн талд явган сандал дээр эргэлдэн цай юүхэн хээхэн зэхэж уймарсаар өдрийг барна. Дэндэвийг шөнө дөлөөр орж ирж байхад ч хүний урманд хаачаад ирэв гэж асуухгүй гүн нойронд авьчихсан унтаж л хэвтэх. Хүний сэтгэл гэдэг өдөр өдрөөр хувирч, алд алдаар хулждаг ажээ. Дэндэв анхандаа хөөрхий минь ядарч дээ гэж боддог байснаа нэг л мэдсэн "Хн, үхэн алдаад байж байгааг нь" гэж боддог болчихсон байж билээ. Жаргалмаа жаргал даасангүй. Хувьтайгаараа Хандармаа жаргалын эзэн болсноор тэр гурвын дундах нууц зөрөг төгсгөлдөө хүрсэн билээ.
Хэдэн сарын өмнө Жаргалмаагийн бие муудаж, хот хүрээ рүү эмнэлэг бараадан явлаа гэж сонссон авч газар холдоод очиж чадсангүй. Өнөө хэдэн хүүхэд яаж шуу байдаг бол доо гэж оройдоо санаашран бодовч төдөлгүй Хандармаагийн хайр энхрийлэлд автаад мартагнаж, гүн нойрондоо автана. Тэгээд ч намар эртэлж орсон цас л улам нэмэгдээд хол ойрыг зорьж ч чадсангүй. Энэ цасанд басхүү улс амьтны хөл хоригдсон биз, орж гардаг хүн ч үгүй болж, уулын мухарт аргагүй л нэг хашигджээ.
Дэндэвийн нойр хулжчихаад буцаж ирсэнгүй. Хандармааг зөөлөн нударч, "босно байгаа" гэсэн авч цаадах нь амандаа ямар нэгийг гүвтнэснээ цээжээр нь яг тэвэрч тайвуухан нт аргагүй намуухан хурхирч гарлаа. Дэндэвийн сүүж чилээд өөрийн эрхгүй өндийжээ. Гарвал орчныг түнэр харанхуй нөмөрч, одод өнгөлүүлсэн эрдэнийн чулуу мэт ногоон хөх улаан өнгөөр ээлжлэн туяарна. Гэрийнх нь зүүн өмнө зүгт хүрэн шар нь лүглийн хэвтээл хүүгэтэл амьсгална. Морь харчихаад эргэтэл хөлд нь нэг юм тээглэх шиг болсноо нөмгөлсөн дээлийнх нь хормой доогуур гутлынх нь түрийнээс дээхнүүр халуу асгаад явчихлаа. Банхар нь гүйж ирээд долоов бололтой. Ер нь ингэж нялуурдаггүй сэн юу болох нь энэ вэ. Дэндэв банхрыгаа яв чи хэмээн зандартал ухасхийн бусгах шиг болжээ. Дэндэв гэрийн зүг явтал банхар араас нь нэг л их харамсалтайгаар ширтэх шиг бодогдож, хоёр далных нь хооронд халуу дүүгээд явчихав. Дэндэв арай ч ширүүлчихэв үү дээ хөөрхийг гэсэн шүү юм бодоод гэртээ оров. Хандармаа унтсаар. Дэндэв галаа өрдөжш цайгаа чанаж уув.
Нэг л мэдсэн гэгээ орж хоймрын авдар дээрх аав эжий хоёрынх нь зүмбэр жаазтай зурагнууд тодроод ирсэн байлаа. Аав нь тэр жил Дэндэвийг нэг их урамшуулж билээ. Тэр нь сүйдтэй юм байгаагүй ч Дэндэвийн сэтгэлд мартагдашгүй нандин бодол болж үлдсэн юм. Унагаа барьж байсан зуны эхэн сарын тэр өдөр Дэндэв арван дөрөв хүрч явлаа. Цас хайлуулж унасан унагадынх нь ороо догшин гэдэг хэдлэх юм биш. Дэндэв нэг унага гоходчихоод навсайсан юм чирэгдээд алга болжээ. Гэвч алдсангүй шүд зуусаар нэг сиймхий дээр нь уллаж авуут ямар ч гэсэн тогтоож билээ. Тэгтэл аав нь холоос "эр хүн" гэж хэлэх нь адуу пижигнэсэн их дуун дундаас тов тодхон сонсогдох нь тэр... Дэндэвийн цээжинд нар ургах шиг болсон доо. Өглөөд хоёр хөгшнийхөө зургийг харж суухад аавынх нь тэр үг сэтгэлд нь хангинах шиг болно. Тийн суутал жаазтай зурган дундаас нэг зураг харцыг нь татлаа. Гурван сөөсгөр охин нь гэрийн хаяа бараадан тоглож байна. Зураг авч байгааг тэд мэдсэнгүй. Дундах нь багадаа ааруул өгч байгаа бололтой сарвайжээ. Энэ бол дүүгийнх нь хийсэн ажил. Зураг авах дуртай, хүүхэд эрхлүүлэх нь дэндчихсэн хүн билээ. Энэ зургийг ч гэсэн хэрхэн авсан дүр нь Дэндэвт харагдах шиг болно. Инээд нь яасан хүрч байсан бол. Тэр ер нь тэгдэг хүн. Хүүхэдтэй хүүхэд болж шуугиад Дэндэвт загнуулсан нь нэн олон. Мөнөөх зургийг хартал хэдэн хүүхэд нь дахиад л бодогдож. "Ер нь ойрын үед очиж нэг эргэе" гэж шийдээд хэдэн малдаа өвс хаяж өгөхөөр гарлаа. Тэгтэл гэрийнх нь хаяанд нэг муу нооройсон гичий хэвтэж байх нь тэр. Ямар гээчийн үзээрийн амьтан хаанаас гараад ирдэг байна аа гэхээс Дэндэвийн цухал хөдөлж "Яв, чи" гэж зандран газраас чулуу шүүрэгчийн дүр эсгэтэл нөгөө гичий цаашаа зуларч хэдэн алхам харайсан боловч хачин номхон гөдөрсөн нүдээр ширтээд гинших мэт зөөлөн дуу гарав. Дэлэн хөх нь салбайтал унжиж, нэг нь хөлдөж хагарсан болов уу гэлтэй цус шүүрсэн байхыг нь хараад гэнэт өрөвдөж " Хөөрхий дөө, зовсон амьтан юм. Юун эрт гөлөглөдөг лүд вэ. Хэдэн гөлөг нь осгочихоо доо, жаал хоол өгчихвөл салахаа больчихдог болов уу" гэсэн ээдрэгдсэн бодолдоо тээнэглэзэн хэсэг зогссоноо яавал ч яаг дүүрсэн хэрэг гэж бодоод оройн хоолны үлдэгдлээс банхрын идүүрт хийгээд гичий рүү түлхлээ. Тэнэмэл гичий түүнийг нь үнэрлэсэн ч үгүй, харин алс хойт зүгийг харан гингэнэтэл улив.
Дэндэвийн зүрх рүү ёгхийтэл хатгуулах шиг болоод тэр амьтны тухай ямар нэг төсөөлөл төрж, өвсний хашаанаас морио гарган эмээллэж, яаруу давчуу мордтол гичий түүний бодлыг ойлгосон мэт хойт зүгийг барин "энэ зүдэрсэн амьтнаас ийм хүч бас гарлаг аа" гэж гайхмаар сунан дүүлж гарав. Дэндэв ч хоцорчихгүйг хичээн морио гуядан гуядан цогиулав. Гичий давхисаар Дуулгат хэмээх сүрлэг уулын өмнүүр духны хөндлөн сорви мэт зурайн байдаг гүн жалга руу харайн оров. Дэндэв ямар юм үздэг бол гэхээс дэнслэн дэнслэн дагаж явлаа. Тэгтэл жалганы мухарт нэг муу тарзны өөдсөн дээр гурван гөлөг бие биеэ байдгаараа шахаж бөнбөгнөтөл чичирчихсэн хэвтэж байх нь тэр. Морь тэднээс үргэж хамраа тарчигнуулан дэвхцлээ. Дэндэв бууж морио тушаад өнөө гурав руу очуут дуу алдан шогширч, гурван гөлгийг цувуулан хормойлтол дороос нь дахиад хоёр гарах нь тэр. Харин тэр хоёр нэгэнт осгоод хэрэг нь өнгөрсөн байлаа. Гэвч амьд гурвынхаа илчинд бөөр нь бүлээн байх нь тэр.
Дэндэвийн нүдэнд нулимс гүйлгэнэж "Би чинь даан ч дээ, хүн шүү дээ" гэж дуу алдаад мориндоо мордон гэрийн зүг давхилаа. Нөгөө хэдэн гөлгийг өвсөн дотор тавьчихаад гэртээ ч орсонгүй, Жаргалмаагийнд очихоор мориныхоо хар гүйхээр давхив. Хандармаа нөмгөн гараад ирчихсэн араас нь гайхсан янзтай харж байснаа "Хүүе, өвчит минь, морь тамлаж хаачих нь вэ?" хэмээн хашхирч байна. Нэг дөмөгхөн хариу хэлчихье гэж бодоод эргэн хартал нөгөө нооргор гичий нэг их ноолгор харцаар араас нь шимтэн харж байхыг үзээд юу ч хэлсэнгүй морио хорстол нь гуяджээ.

Монголын сонгомол өгүүллэг номноос.

Г.Аюурзана "Хар ая"

(Ойрд хүмүүс зохиолыг нь их уншдаг болсон юм шиг билээ. Би ч "Дурлалгүй ертөнцийн блюз"-ийг нь 6 билүү 7 жилийн өмнө уншиж л явлаа. Бусдыг нь одоогоор уншиж амжаагүй л явна...)

Нэг л хачин, тэгэхдээ юугаараа ч юм бэ сэтгэл татам аялгуу ажээ.
-Наадхиа чи өөрөө зохиосон уу?
-М-хн.
-Юу гэдэг симфони вэ дээ?
Миний асуултын шооч аясыг тэр анзаарсан бололтой, тоглохоо болиод над руу эгц ширтэж,
-"Хар ая"гэдэг юм гэх нь ууртай.
-Хар ая" аа?
Түрүүнээс хойш миний гайхлыг төрүүлж байсан бүхэн дээр энэ нэр ч бас нэмэгдэв. Гэхдээ "Хар ая" гэж нэрлэхээс ч өөрцгүй байсан мэт.
Түүний төгөлдөр хуурыг төгөлдөр хуур гэхэд хэцүү. Өнгөн гадаргуугын модыг хуулаад авчихсан тул даралтуудын дээд хэсгийн ганц хөндлөнгөөр нь нэгэн цагт бор шаргал өнгийн төгөлдөр хуур байжээ л гэж төсөөлж болно. Төгөлдөр хуур ч гэх хаашаа юм бэ, арзайсан утаснууд, нүцгэн алх цохиур сарайж сэрийх нь төгөлдөр хуурын араг яс гэвэл илүү зохимоор. "Муухай дээр улцан нэмэр" гэдэг шиг хөгжмийн цүх цагаан даралтыг ховхолжээ. Хэн нэгэн галзуу эрийн царай ч төсөөлөгдөөд ирэв. Ийм хачин ёрын ажилдаа улайрсан, хөлснөөс нь уур савссан, нүд нь махчин араатных шиг гялалзсан үзэшгүй муухай царай төсөөлөгдөх аж.
Гэтэл энэ хар даралтуудыг хараач. Гялалзаж гялтаганана. Хамгийн аймшигтай нь, бүтэн үлдсэн хар даралтууд дөнгөж өнөөдөр үйлдвэрээс гарсан мэт цоо шинэ, өчүүхэн ч сэв суугаагүй байна.
Төгөлдөр хуурын оронцог шууд газар тавигджээ. Уг нь доор нь хуучивтар хивс дэвссэн аж. Гэвч шалгүй гэрт тэр нь бүр ч тухгүй харагдана.
Гэрт хогшил гэх юм бараг алга.
Дээхнэ үеийн пүрштэй төмөр ор, намхан ширээ, өндөр нам хоёр сандал. Өндөр дээр нь тэр сууж байна. Ингээд л гүйцээ. Зуух ч байдаггүй. Ерөөсөө энд гал түлж байсан шинжгүй.
Хотын захын дүүрэг дэх шалгүй ханхай гэр. Төгөлдөр хуурын зэрэмдэглэсэн аймшигт төрх. Хоорондоо ер зохицохгүй, эргэн тойрон дахь энэ бүх зүйлс гэхдээ мөн л өөрөөр байх аргагүй мэт.
-Чи хаана төгөлдөр хуур тоглож сурсан юм бэ?
-Энд.
-Энэ төгөлдөр хуур дээр үү?
-Тийм ээ.
-Аль хэр их удаж байгаа юм бэ?
-Хоёр жил хорин гурав хоног.
Би юу гээд асуучихлаа? Яг юу асуучихсанаа өөрөө ч сайн ойлгоогүй тул, хий л амаа ангалзууллаа. Энэ хачин төгөлдөр хуурыг энд авчирснаас хойш хоёр жил хорин хэд хоног болж байгаа юм болов уу, эсвэл нөгөө галзуу эр цагаан даралтуудыг нь царилаар ховх ховх татаж эвдсэнээс хойш ийм хугацаа өнгөрсөн юм уу? Эсвэл угаасаа л ийм байсан энэ сарзгар сэрзгэр гялалзсан хар даралтууд дээр "Хар ая" хэмээх хачин дуу авиаг зохиосноос хойш хэр удаж байгааг хэлсэн юм болов уу?
Гэвч би асуусангүй.
-Тэр яах гэж ингээд эвдчихсэн юм бэ?
-Тэр..?
-Тийм, тэр яалаа гэж..?
-Та түүнийг яаж мэддэг юм бэ?
Би нөгөө улаан царайт эрийг л бодсоор байв. Тийм амьтад л төгөлдөр хуурыг царилаар балбаж мэднэ. Тийм амьтад... Хаа ч юм бэ, яг тийм царайтай хүн харсан л байх нь. Тэгээгүй бол би хаанаас бүр нэг таньдаг юм шиг, төгөлдөр хуур эвдэж байхыг нь харсан юм шиг өөртөө итгэлтэй байх вэ...
-Тэр "Цагаан ая"-нд дургүй байсан юм. Цагаан аяыг тоглуулахгүй гэхдээ түүнийг барьж байгаад... гээд үүдний зүг заав. Тэнд урт царил хэвтэнэ. Харин өмнө нь ер анзаарсангүй. Яг л миний төсөөлсөн шиг царил байна.
-"Цагаан ая"-аа бас л чи зохиосон уу?
-Тийм ээ. Танд тоглож өгмөөр л байна. Даан ч энд нэг ч цагаан даралт үлдээгүй. Түүнээс бусад бүх хүнд "Цагаан ая" таалагддаг байсан. Түүнд л таалагдаагүй.
-Тэгээд "Хар ая" таалагдсан уу?
-"Хар ая"-г зохиох үед тэр эзгүй байсан. Явчихсан байсан. Суучихсан байсан.
-Суучихсаан?
-Шоронд.
-Ямар хэргээр шоронд орсон юм бэ?
-Хүчингийн...
Надад нэг л эвгүй болчихов. Энэ гэрт... Гадаа хүүгэх нармын салхи гэрийг нэвт сийгэнэ.
-Би "Хар ая"-ыг чинь ахиад нэг сонсч болох уу?
Тэр юу ч хэлэлгүй ахин тоглов. Намайг дуу хураагчаа халааснаас гаргах үед эхний хоёр гурван өнгө нэгэнт дарагдсан байлаа.
Бүсгүйн царай хувхай цайж, жимийсэн уруул нь чичирнэ. Гар нь нэг л эв дүй муутай харагдавч , арзгар төгөлдөр хуураас яавч хоосон, утга учиргүй зүйл гэхээргүй этгээд содон хөгжим уянгална.

Тэр бол миний анхны өвчтөн байсан юм. "Ганцхан удаа гэртээ оччихоод ирье. Ахиж би хэзээ ч, юу ч танаас гуйхгүй" гэж надтай уулзангуутаа л гуйж, гараас минь зуурчихаад тавихгүй байж билээ. Би ерөнхий эмчийг гуйж байж арайхийн зөвшөөрүүлээд, такси хөлслөн, Шар хадны эцсээс Долоон буудал руу явсан сан. "Хар ая"-аа ахин нэг тоглочихоод тэр гэрээс гарч, үүдийг дугуй төмрөөр даруулан цоожлоод түлхүүрээ хажуу айлдаа тавьж билээ.
Тэр явдлаас хойш тав зургаан сарын дараа би эмчийн ажлаа орхиж, ганзагын наймаанд явсан. 1991 он юм байна. Наймааны алтан үе дуусахад, хувийн эмийн сан нээсэн. Энэ ч танд сонин биш биз дээ.
Саяхан хүү маань:
-Энэ юу юм бэ? гээд жижигхэн хуурцаг үзүүлэв. Миний хуучин цаас, элдэв юмсын хогон дотроос олсон, сонсоод үзвэл тэнд бичигдсэн ая их таалагдсан гэж байна. Хуурцган дээр "Хар ая. 1990.10.9" гэсэн миний бичиг байв.
Хуурцгийг би хүүтэйгээ зэрэгцэж суугаад сонслоо. Нэг л хачин. Зүрх өвдмөөр аялгуу гэж байдаг уу, эсвэл яг тэр үед зүрх өвдөв үү, мэдэхгүй. Би тэсэлгүй хөгжмийг унтрааж орхиод,
-Аль дээр үеийн, галзуугийн эмнэлгийн нэг өвчтөний л зохиосон ая байна. Өрөө рүүгээ яв. англи хэлээ үз. гээд хуурцгийг хурааж авлаа.
Шөнө нь нойр хүрдэггүй. Эмч байхаасаа хойш хэрэглээгүй жижигхэн дуу хураагчаа эрж олоод, "Хар ая"-ыг орон дотроо чихэвчээр сонсов. Хэд хэдэн удаа сонслоо. Үнэнийг хэлэхэд, би хөгжим сонирхдоггүй л дээ. Гэвч сонсмоор санагдаад болж өгдөггүй.
Маргааш би тэр үед сэтгэцийн эмгэг судлалын эмнэлгийн ерөнхий эмч байсан Жүгдэр гуайнх руу очлоо. Товчоор хэлэхэд, өнөөх өвчтөнөө л сурагласан хэрэг. Тэтгэврийн өвгөд цөмөөрөө л уймраа болж гүйцдэг сэн. Харин Жүгдэр гуай бүр хөнгөн шингэн болжээ. Ой ухаан нь ч саруул. "Төгөлдөр хуур тоглодог охин уу?" гээд тун ч сайн мэдэж байсан юм.
Хэд хоногийн дараа Шар хад руу явлаа. 1990 оны өвчтнүүдийн түүхийг нэгжээд дараа нь бүр 1991, 1992 оныхыг үзээд ч түүний тухай юу ч олсонгүй. Жүгдэр гуай руу утасдвал,
-Байх л ёстой доо. Би бүр сайн санаж байна. Чи сувилагч нараас асуу. Уржнанхан л, намайг тэтгэвэртээ гарахад охин байж л байсан даг гэв.
Ихэнх сувилагч жаахан охид. Миний үе тэнгийн сувилагч ганцхан байсан нь өнгөрсөн жил Ховдоос шилжиж иржээ. Ингээд миний эрэл мухардлаа. Долоон буудлын чухам хаахна тэлнийх байсныг санадаггүй. Яг л нөгөө гэрэрхүү навсгар хашаа нэгийг олсон ч, нохой хорьж өгсөн малигар улаан эр:
-Юун төгөлдөр хуур? Юун хар, цагаан ая? Юун Шар хадны эмнэлэг? Чи өөрөө галзуу юм уу? хаашаа юм бэ? гэж эг маггүй загнаад, хашааныхаа хаалгыг тас хийтэл хаачихав. "Зуудаг нохойтой Аюултай"гэж муруй саруй бичсэн хавтгай мод хашаан дээр хадаатай байгаа нь нэг л танил санагдлаа. Тун сайхан, бор шаргал мебель байж ээ дээ.

Мөнөөх хуурцгаа би сонссоор л байлаа. Дараа нь Чайковский нэгдүгээр концерт, Клайдерманн, бас хэн хэн ч билээ, төгөлдөр хуурын аязтай СД хэд хэдийг авч сонслоо. Аль нь ч "Хар ая"-д хүрэхгүй санагдав. Шуманы нэг аяыг л тооцохгүй бол... Гэхдээ Шуман ч миний сэтгэлийг "Хар ая" шиг татсангүй.
Нэг шөнө би хачин зүүд зүүдэллээ. Нөгөө гэрт, нөгөө төгөлдөр хуурын араг ясан дээр, нөгөө бүсгүйн гар гялалзсан хар даралтууд дээгүүр гүйх аж. Тэгтэл гар хүрсэн даралт бүр нь ховхрон унасаар ая дуусахад төгөлдөр хуур нэг ч даралтгүй болчих юм. Тэгтэл нэг ч даралтгүй төгөлдөр хуурын ард суусан бүсгүй гараараа хоосон агаар тэмтчихэд өөр нэгэн ая дуурсав. Өмнө нь огт сонсоогүй тэр аялгуу намайг маш ихээр аз жаргалтай болгож буйг мэдэрлээ.
Сэрэхэд чих тун их өвдсөн байв. Чихэвчтэйгээ унтчихжээ. Хуурцагны бичлэггүй хальс чахран эргэж байлаа.
Тэгээд би төгөлдөр хуур авахаар шийдсэн юм. "Маш сайн төгөлдөр хуур хямдхан зарна" гэсэн зарлалаар явж очвол, олны танил хөгжмийн зохиолчийнх байж таарав.
"Красный Октябрь" бол үнэхээр сайн төгөлдөр хуур даа. Хөгөө алдана гэж байхгүй. Цагаан давааны хог дээр "Красный Октябрийн" сэг хэвтэж байсан гэж байгаа юм. Мултарч унаагүй хэлэн хар даралтыг нь тэр хавиар кино зураг хийж явсан миний нэг шавь саваагүйрхээд дараад үзвэл, яг л өнгөөрөө дуугарсан гэж байгаа юм даа. Гайхалтай сайн хийсэн хэрэг шүү. гэж ярихад нь "Нөгөө төгөлдөр хуур" хэмээн өөрийн эрхгүй бодогдож билээ.
Би хөгжмийн зохиолчид мөнгө тоолж өгөхдөө хуурцгаа бас өгчихсөн. Одоо налад "Хар ая" хэрэггүй. "Цагаан" нь хэрэгтэй.

Монголын сонгомол өгүүллэг номноос.

Монголын сонгомол өгүүллэг

1920-иод оноос эдүгээ хүртэл Г.Аюурзана, Л.Өлзийтөгс нарын сонголтоор.
За ямар өгүүллэг оруулдаг юм билээ байз. Энд тэнд их бичигддэгээс нь бус ховор үзэгддэгээс нь бичнээ.